İkide bir mi ikidebir mi?

İkide bir neden böyle yazılır?

“İkide bir” ifadesi, sayı sıfatı “iki” ile bulunma durumu eki “-de”nin birleşmesinden oluşan “ikide” ve “bir” sözcüğünün yan yana gelmesiyle kurulmuş bir zarf öbeğidir. Türkçede bu tür öbekler, kendi içinde anlam birliği kurmuş olsalar bile, TDK yazım kurallarına göre çoğu zaman ayrı yazılır. Sayı sözcükleriyle kurulan “birer birer”, “ikişer ikişer” gibi tekrarlı yapılar da bu düzenin dışında değildir; biri yerine ikisini bir arada kullanarak ritim ve yineleme anlamı verirler.

Aynı kurala uyan bilinen örnekler arasında “her zaman”, “ara sıra”, “tek tek”, “bir kez daha” ve “üç beş” gibi öbekler sayılabilir. Bu öbeklerde sözcükler anlamsal olarak birbirinden ayrılmaz, ama yazımda bağımsız kelimeler olarak kalır. Bu yüzden “ikidebir” gibi tek bir sözcük olarak yazmak, yazım kılavuzunun belirlediği ayrı yazım düzenini bozar.

Öte yandan “-de” ekinin yazımı da ayrıca dikkat gerektirir. Sayılara bağlanan bulunma eki bitişik yazılır (“ikide”, “üçte”), fakat ardından gelen “bir” sözcüğü ayrı yazılır. Dolayısıyla doğru yazımda ilk parça bitişik, ikinci parça ayrıdır.

İkide bir nasıl akılda tutulur?

Öbeğin ilk yarısı “ikide”dir, yani “iki” sayısına bulunma eki gelmiştir ve bu parça bitişik kalır. İkinci yarı ise “bir” sözcüğüdür; ayrı yazılmasını unutmayın. Bu yüzden iki parça arasında boşluk bırakmak, zarfın yapısını doğru yansıtır.

“ikidebir” yanlışı neden yapılıyor?

“İkidebir” biçiminin yaygın olarak yazılmasının başlıca nedeni, sözcüğün konuşma dilinde tek ve kesintisiz bir biçimde söylenmesidir. Hızlı konuşmada “ikide” ve “bir” arasındaki duraklama neredeyse yok olduğu için yazıya da tek kelime gibi aktarılmaktadır. Benzer biçimde “birdenbire” gibi sözcüklerin bitişik yazılmasına alışmış kişiler, bu alışkanlığı “ikide bir” öbeğine de uygulayabilmektedir.

İkinci bir neden, öbeğin anlamının tek bir kavrama dönüşmüş olmasıdır. “Sürekli” ya da “sık sık” anlamını taşıdığı için kullanıcılar onu tek bir sözcük gibi algılar. Ancak anlam birliği, yazım birliğini zorunlu kılmaz; yazım kılavuzu öbeğin biçimsel yapısına bakar.

Üçüncü olarak, “iki de bir” biçiminde yazanlar da olmaktadır. Bu hata, “-de” ekini bağımsız “de” bağlacı gibi düşünmekten kaynaklanır. Oysa burada “de” bir ek olarak sayıya bitişmekte, “bir” ise ayrı bir sözcük olarak yer almaktadır.

İkide bir ile karıştırılanlar

“İkide bir” ile “ikide” sözcüğü karıştırılabilir. “İkide” tek başına, saat ya da sayı bağlamında “iki sayısında, ikiye vardığında” gibi anlamlar taşır; örneğin “Saat ikide geldi.” cümlesinde yalnızca bir an belirtilir. “İkide bir” ise hiçbir zaman tek başına bir zaman bildirmez, sıklık anlamı verir.

Bir başka karışıklık ise “iki de bir” biçiminde yazılan dizilimle olabilir. “Bu iş iki de bir yapılıyor.” cümlesinde “de” bağlaç gibi davranmamakta, öbeği bozmaktadır; doğru kullanım “Bu iş ikide bir yapılıyor.” şeklindedir.

İkide bir ile örnek cümleler

• Telefonumu ikide bir kontrol etmek, dikkatimi dağıtıyor.
• Bu projede ikide bir değişen talimatlar ekibi yordu.
• Hava durumu ikide bir değişiyor, bu yüzden yanına şemsiye al.
• Öğretmen, öğrencilerin derse ikide bir geç kalmasından yakınıyordu.
• Ağaçların arasından ikide bir esen rüzgâr, eski evin pencerelerini titretiyordu.