Adisyon mu adusyon mu?

Adisyon neden böyle yazılır?

Adisyon, Fransızca addition sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir. Yabancı kökenli sözcüklerde Türkçe yazım, kaynak dildeki telaffuza ve Türkçenin ses düzenine göre uyarlanır. Fransızcadaki addition sözcüğünün sonundaki -tion eki Türkçede -syon biçiminde yazılır, ilk hecedeki ses ise Türkçe yazımda i harfiyle karşılanır. Bu yüzden kelime adisyon olarak yazılır ve sözcüğün yazımı kaynak kelimeye değil, Türkçe okunuşuna göre belirlenir.

Aynı mantık birçok yabancı kökenli kelimede görülür: Fransızcadan gelen restorant, kompozisyon, operasyon gibi sözcüklerde -syon ya da -syon benzeri bir yapı Türkçe yazımda korunur. Yabancı kelimelerin Türkçe yazımında kaynak dildeki harf dizilimi her zaman birebir taşınmaz; Türkçe okunuşa uygun bir yazım seçilir. Bu nedenle addition sözcüğünün yazımını ezbere Fransızcaya göre kurmak yanlış sonuç verir.

Kelimenin doğru yazımını hatırlamak için şunu bilmek yeterlidir: sözcük Türkçede yerleşmiş ve sözlüğe alınmış bir biçimdedir, dolayısıyla TDK'nın kabul ettiği adisyon yazımı esastır.

Adisyon nasıl akılda tutulur?

Adisyon kelimesinde ilk hece adi değil, i sesiyle okunur ve sondaki -syon ekiyle biter. Fransızcadaki addition kelimesini hecelerine ayırıp her heceyi Türkçe i ve syon sesleriyle yazmak akılda tutmayı kolaylaştırır.

“adusyon” yanlışı neden yapılıyor?

Adusyon yanlış yazımı, kelimenin ilk hecesindeki i sesinin u olarak algılanmasından kaynaklanır. Konuşma dilinde ünlü uyumu ve kapalı ünlülerin yuvarlaklaşması bazı kelimelerde ses algısını değiştirebilir, bu da yazıma yansıyabilir. Ayrıca Fransızca addition sözcüğünün çift d harfi ve yabancı telaffuzu, yazanın kelimeyi kendi kulağına göre yeniden kurmasına yol açabilir.

Bir diğer neden de -syon sonunun yazımında oluşan belirsizliktir. Kişi sondaki sesi duyarak yazar, ancak Türkçe yazımda bu sesin hangi harflerle karşılandığı kolayca unutulabilir. Yabancı dil etkisiyle kelimeyi özgün biçimine yaklaştırmaya çalışmak da hataları artırır.

Sonuç olarak adusyon biçimi, sözcüğün kaynağına ya da kulak alışkanlığına dayanan bir tahminden ibarettir. Doğru olan adisyon biçimidir.

Adisyon ile karıştırılanlar

Adisyon ile sıkça karıştırılan bir sözcük fiş kelimesidir. Fiş, bir alışverişte ödemenin kanıtı olarak verilen belgeyi anlatırken adisyon çoğunlukla lokanta ve kafelerde masadaki tüketimin hesabını gösteren pusulayı ifade eder. Her ikisi de ödemeyle ilgili olsa da kullanım alanları farklıdır.

Bir başka karışıklık ise hesap sözcüğüyle olur. Hesap, genel olarak ödenmesi gereken toplam tutarı ya da bir ilişkideki borç alacak durumunu anlatabilir. Adisyon ise belirli bir masanın ya da müşterinin tükettiği ürünlerin dökümünü içeren özel bir belgedir.

Adisyon ile örnek cümleler

• Garson masaya geldiğinde adisyonu getirip ödemenin nasıl yapılacağını sordu.
• Şirket yemeğinin adisyonunu muhasebe birimine göndermek için fotoğrafını çektim.
• Kafede arkadaşlarımla oturduk ve adisyon yarısı bölüşüldü, herkes kendi payını ödedi.
• Müdür, restoran zincirinin ay sonu adisyon raporlarını inceleyip bütçe farkını açıkladı.
• Anneannem eski günleri anlatırken, kasabanın tek lokantasında adisyonların elle yazıldığını hatırladı.