Entelektüel mi entellektüel mi?

Entelektüel neden böyle yazılır?

Entelektüel, Fransızca intellectuel sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir ve yazımı yabancı kökenli kelimelerin Türkçe uyarlanmış biçimlerine uyar. Türkçeye giren Fransızca sözcüklerde telaffuza yakın, Türkçe ses düzenine uygun bir yazım tercih edilir. Bu yüzden kelimenin başındaki “intel” kısmı “entel” olarak, sondaki “lectuel” kısmı ise “lektüel” olarak uyarlanmıştır. Fransızcadaki çift harf ya da yabancı imla farkları, Türkçe yazımda her zaman aynen korunmaz.

Aynı mantıkla sıfat yapan “-el” ekiyle biten birçok Türkçe kelime vardır. Örneğin “sosyal” ve “kültürel” kelimeleri de Fransızca kökenli sıfatlardır ve sonlarındaki “-el” eki Türkçede sıfat yapma işlevi görür. Entelektüel de bu ailenin bir üyesi olarak düşünülebilir, ancak kökündeki harf dizisi kendine özgüdür.

TDK yazımında bu kelime, bir yabancı sözcüğün Türkçeleşmiş biçimini esas alır. Bu nedenle yazılışı tahmin yoluyla değil, sözlük yazımına bakarak sabitlemek gerekir: doğru biçim tek “l” ile entelektüeldir.

Entelektüel nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi “ente-” ile başlayıp “-lektüel” ile biten iki parçaya ayırarak düşünün: ortadaki parça tek “l” ile “entel” olur, sonra “ektüel” gelir. Böylece çift “l” ya da “u” harfi ile yazmak zorlaşır.

“entellektüel” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “entellektüel”, büyük olasılıkla kelimenin ortasındaki “lektüel” kısmının çift “l” ile yazılan başka kelimelerle karıştırılmasından doğar. Türkçede “lektüel” ya da “lektür” gibi biçimler de bulunduğu için, yazan kişi “entel” ile “lektüel” arasına ikinci bir “l” koyabilir. Ayrıca Fransızca kökenli kelimelerde çift ünsüz görme alışkanlığı, bu yanlışı destekleyebilir.

Bir diğer yanlış yazım türü olan “intelektüel” de sık görülür. Bu biçimde “intel” kısmı Fransızca orijinaline yakın tutulur, ancak Türkçe yazımda kelimenin başı “ente-” olarak uyarlanmıştır. Yazan kişi kelimeyi Fransızca imlaya göre düşündüğünde bu biçim ortaya çıkar.

Üçüncü yaygın hata “entelektuel” biçimidir; burada “ü” yerine “u” kullanılır. Sözlüğe göre Türkçe imlada bu kelimede “ü” harfi korunur. Bu üç biçim de özellikle sosyal medyada ve gündelik yazılı iletişimde sık karşılaşılan hatalardır.

Entelektüel ile karıştırılanlar

Entelektüel ile “lektüel” biçimi arasında yazım karışıklığı görülebilir. Lektüel, okumayla ilgili anlamına gelen ayrı bir sıfat olarak düşünülebilir, ancak entelektüel kelimesinin anlamı fikir sorunlarıyla ilgilidir ve iki kelime aynı kullanım alanını paylaşmaz. Bu yüzden yazarken “entel” ile başlayan biçimi sabit tutmak önemlidir.

Bir diğer karışıklık, kelimenin anlamının “aydın” kelimesiyle yakınlığı nedeniyle ortaya çıkar. Her iki sözcük de düşünce dünyasıyla ilgili kişileri ya da tutumları anlatabilir, fakat yazımları ayrıdır ve birbirinin yerine yazılmaz.

Entelektüel ile örnek cümleler

• Toplantıda entelektüel bir tartışma başlatan genç araştırmacı, herkesin dikkatini çekti.
• Yeni çıkan kitabın dili biraz ağır olsa da yazarın entelektüel birikimi okuyucuyu etkiliyor.
• Kültür dergisinin bu sayısında, entelektüel çevrelerin sanat anlayışı üzerine geniş bir dosya yer alıyor.
• Öğretmenimiz, ödevde sadece bilgi değil, entelektüel bir yaklaşım da beklediğini söyledi.
• Basın açıklamasında kullanılan dil, entelektüellerin ortak eleştirisini yansıtacak kadar keskindi.