Öz geçmiş mi özgeçmiş mi?

Öz geçmiş neden böyle yazılır?

TDK'ya göre bu kelime öz ve geçmiş olmak üzere iki ayrı sözcükten oluşan bir ad tamlamasıdır. Türkçede sıfat olarak kullanılan öz, burada kişinin kendisine ait, kendi anlamına yakın bir sözcüktür; geçmiş ise bir kimsenin geçirdiği yılların, işlerin ve olayların bütünüdür. İkisi birleşince kişinin kendi yaşam öyküsünü anlatan yazı ortaya çıkar. Ayrı yazım, bu iki sözcüğün kendi anlamlarını koruduğunu gösterir.

Bitişik yazım kuralı, Türkçede bir kavramı yeni bir sözcük gibi algılatan birleşik isimlerde bazen uygulanır; ancak her ad tamlaması bitişik yazılmaz. Bu sayfada esas alınan TDK maddesi öz geçmiş biçimini gösterdiği için, yazım kararı bu maddeye dayanır ve bitişik biçim doğru kabul edilmez. Benzer bir ayrım, iş yeri ile ilgili sık kullanılan kimi ifadelerde de görülür: kelimeler her zaman birleşmez, sözlükteki maddeye bakmak gerekir.

Bu kelimenin doğru yazımında dikkat edilmesi gereken nokta, ilk sözcüğün sonunda ses değişikliği ya da ek almaması, yalnızca iki sözcüğün yan yana durmasıdır. Ekli biçimlerde de ayrı yazım korunur: öz geçmişim, öz geçmişiniz, öz geçmişleri gibi.

Öz geçmiş nasıl akılda tutulur?

Öz geçmiş, kişinin kendi geçmişini, yani kendi öz yaşam öyküsünü anlatır; bu nedenle öz ile geçmişi ayrı tutmak anlamı korur. Kelimeyi düşünürken önce öz, sonra geçmiş diye bölerek hatırlamak yeterlidir.

“özgeçmiş” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan özgeçmiş biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, Türkçe konuşurken öz ve geçmiş sözcüklerinin tek bir vurguyla ve kesintisiz söylenmesidir. Hızlı yazımda iki sözcük arasındaki boşluk düşürülür ve yazılı metin kendiliğinden bitişik hale gelir. Özellikle özgeçmiş biçiminin yaygın kullanılan başka sözcüklerle benzerliği de bu yanlışı destekler.

Bir diğer neden, kelimenin iş dünyasında sıkça görülmesi ve pek çok kişinin bunu tek bir terim gibi algılamasıdır. Tekrar edilen bir ifadenin zamanla bitişik olarak yazılması, insanların yazım alışkanlığını değiştirir. Ancak sıklık, yazımın doğruluğunu belirlemez; esas olan TDK maddesidir.

Özellikle özgeçmek fiili ile karıştırılması da yanlış yazımı artırabilir. Özgeçmek, kendi çıkarından vazgeçmek ya da fedakârlık etmek anlamına gelen başka bir sözcüktür ve yazılışı benzer görünür. Bu iki kelime anlam bakımından ilgisizdir; bu nedenle özgeçmiş biçimini özgeçmek fiilinden türetilmiş bir isim gibi düşünmek yanlıştır.

Öz geçmiş ile karıştırılanlar

Öz geçmiş ile en sık karıştırılan biçim, özgeçmek fiilinin ilgili yazılışıdır. Özgeçmek, bir kişinin kendi çıkarını bırakıp başkası için fedakârlık yapması anlamında bir fiildir; öz geçmiş ise bir kimsenin yaşam öyküsünü anlatan bir isimdir. Örneğin 'Annesi için kendini özgeçti' cümlesinde bitişik yazım fiil için kullanılır, 'İş başvurusu için öz geçmişini hazırladı' cümlesinde ise ayrı yazım isim için kullanılır.

Bir diğer karışıklık, geçmiş sözcüğünün tek başına kullanılmasında ortaya çıkar. Geçmiş, zaman anlamında ya da geçen olayların tümü anlamında kullanılabilir; ancak öz ile birlikte belgeleşen bir yaşam öyküsü anlamı kazandığında ifade öz geçmiş olur. Bu nedenle sözcüklerin birlikte ne anlam taşıdığına bakmak yazımı belirler.

Öz geçmiş ile örnek cümleler

• İş başvurusu için hazırladığım öz geçmişi dün akşam e-posta ile gönderdim.
• Şirketin insan kaynakları biriminden, adaylardan güncel öz geçmişlerini istediler.
• Gazetenin ekonomi sayfasında, mezun gençlerin öz geçmişlerinde sık yapılan hatalar yer aldı.
• Öğretmenimiz, ödevde kendi öz geçmişimizi üç paragrafta yazmamızı istedi.
• Eski yazı, ailesinin öz geçmişini okuyan genç kadının gözlerinde yıllar önceki bir anıyı canlandırdı.