Aleykümselam mı aleyküm selam mı?

Aleykümselam neden böyle yazılır?

Aleykümselam, Arapça ʿaleykum es-selām kalıbından gelen ve Türkçede selamlaşma cevabı olarak yerleşmiş bir ünlemdir. Kalıp kaynağında iki ayrı sözcükten oluşsa da Türkçede tek bir söz birimi olarak kabul edilip bitişik yazılır. Bu, Türkçeye geçmiş bazı Arapça kökenli kalıpların ortak davranışıdır: kullanım sıklığı arttıkça parçalar birbirine kaynaşır ve tek sözcük gibi yazılır.

Aynı mantıkla yazılan başka bilinen örnekler de vardır. İnşallah, maşallah ve elhamdülillah gibi sözler, Arapça kalıplardan gelmelerine rağmen Türkçede bitişik yazılan ünlem ya da söz öbekleridir. Bu tür kalıplarda ayrı yazım, sözün kaynağındaki yapıyı göstermek için tercih edilebilir; ancak TDK’nın kabul ettiği yazım bitişik biçimdir ve yazılı metinlerde bu biçim esas alınır.

Bitişik yazımın bir diğer ayırt edici yanı, sözün tek bir ünlem olarak cümlede dolaşmasıdır. Aleykümselam, cümlenin içinde bir sözcük gibi yer alır ve kendi başına selam anlamına gelen ayrı bir öbek gibi düşünülmez.

Aleykümselam nasıl akılda tutulur?

Sözün kökünde “aleyküm” (sana) ve “selam” (esenlik) vardır; ama selamlaşma cevabı olarak söylendiğinde iki parça tek bir ünlem gibi işler. Bu nedenle sözü, “selamünaleyküm” ile birlikte düşünüp selamlaşmanın tek parça karşılığı olarak hatırlamak yeterlidir.

“aleyküm selam” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın ana nedeni, sözün iki kelimeden oluşması ve kaynağındaki “aleyküm” ile “selam” parçalarının ayrı görünmesidir. Okuyucu, sözü anlamca çözümlerken iki ayrı ögeyi fark eder ve yazarken bu görünümü korur. Ayrıca “selam” kelimesinin günlük dilde tek başına sık kullanılması da (selam söylemek, selam vermek gibi) ayrı yazımı kuvvetlendirir.

İkinci neden söyleniştir. Konuşurken “aleykümselam” sözünün iki parçası arasında belirgin bir duraksama olmaz; hızlı ve akıcı söylenen bir kalıp olduğu için kulak sözü tek parça olarak algılar. Yazıya geçirilirken ise söylenişteki bu birlik çoğu zaman unutulur ve kelimeler ayrılır.

Üçüncü neden, Arapçadaki kaynak kalıbın yazılışına bakılarak yapılan bir benzetmedir. Kaynakta ayrı görünen kelimeler Türkçede de ayrı yazılmalı gibi düşünülür. Oysa Türkçe yazımda, kalıplaşmış ve tek bir söz gibi işleyen yapılar bitişik yazılır.

Aleykümselam ile karıştırılanlar

En sık karışan biçim “selamünaleyküm”dür. Bu söz selamlaşmayı başlatan ifadedir ve aleykümselam ise ona verilen karşılıktır. İki söz birbirinin karşılığı olduğu için yazımda da birbirine benzetilir; ancak her birinin kendi yazımı vardır. Selamlaşma sırasında biri başlatır, öteki cevap verir.

Bir başka karışıklık “selam” sözcüğünün kendi başına kullanımıyla olur. “Ona selam söyle” ya da “selamlarımla” gibi cümlelerde selam ayrı bir sözcük olarak yer alır ve bu yapı aleykümselam’ın bitişik yazımını etkilemez. Aleykümselam’da selam, cevap kalıbının içinde ayrı bir sözcük olarak değil, bütünleşmiş bir parça olarak yazılır.

Aleykümselam ile örnek cümleler

• Kapıdan girerken “selamünaleyküm” diyen komşumuza, yaşlı kadın gülümseyerek aleykümselam diye karşılık verdi.
• İş görüşmesinde adayın selamlaşma sözüne aleykümselam diyerek yanıt veren yönetici, ilk dakikada sıcak bir hava yarattı.
• Cuma namazı çıkışında cemaatin birbirine aleykümselam diyerek vedalaşması, mahallenin eski geleneklerinden biri olarak anlatıldı.
• Öğretmen, ders başında selamlaşma kalıplarını açıklarken öğrencilere aleykümselam sözünün neden bitişik yazıldığını örnekle gösterdi.
• Uzaktan seslenen babasına çocuk başını hafifçe eğip aleykümselam dedi, sesinde hem saygı hem de bir tatlı mahcubiyet vardı.