Bilirkişi mi bilir kişi mi?

Bilirkişi neden böyle yazılır?

Türkçede iki kelimenin yan yana gelmesiyle oluşan ve tek bir kavramı karşılayan yapılar çoğu zaman bitişik yazılır. Bilirkişi de bu gruba girer: "bilir" fiilin geniş zaman biçimi, "kişi" ise insanı karşılayan isimdir. Ancak iki parça birleşince ortaya çıkan anlam, sadece "bilen insan" değil, belirli bir görevi yerine getiren, mahkeme ya da hakem gibi bir merci tarafından başvurulan uzman anlamına gelir. Bu tür sözcük birleşmeleri sözlükleşmiş olduğundan TDK bunları tek kelime olarak bitişik yazar.

Aynı mantıkla yazılan başka örnekler de vardır: "bilgisayar" da "bilgi" ile "sayar" fiilinin birleşmesinden oluşmuş, tek kavramı karşılayan bir sözcüktür ve bitişik yazılır. "Yazıhane", "kitaplık" gibi kelimelerde de birleşik yapının sözlükleşmiş anlamı kelimeyi bütünleşik hâle getirir. Bu kelimelerde kural, parçaların ayrı ayrı anlamından çok, birlikte oluşturdukları yeni kavramın yerleşmiş olup olmadığına dayanır.

Bu nedenle yazım kararı verirken iki soruya bakmak yararlıdır: Birleşik ifade tek bir kavram mı karşılıyor? Sözlükte bu şekilde yer alıyor mu? Bilirkişi için her iki sorunun cevabı evettir, dolayısıyla bitişik yazılması gerekir.

Bilirkişi nasıl akılda tutulur?

Bilirkişi, bir işi bilerek yapan tek bir kişiyi tarif eder; bu yüzden iki parçanın bir araya gelip tek bir uzman kavramı oluşturduğunu aklınızda tutun. Kelime sonundaki "kişi" parçası bitişik yazımı hatırlatır: "bilir" ile "kişi" arasında boşluk bırakmayın.

“bilir kişi” yanlışı neden yapılıyor?

"Bilir kişi" biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, "bilir" ve "kişi" kelimelerinin ayrı birer sözcük olarak sık kullanılmasıdır. Yazan kişi her kelimeyi kendi başına bir anlam taşıyan parçalar olarak görüp ayrı yazar. Özellikle "bilir kişi" ifadesi, "bilen kişi" ya da "bir şeyi bilen insan" anlamında serbest bir kullanımda da yazılabildiği için, yazım sırasında iki kelime arasında bağ kurmak zorlaşır.

Bir diğer neden, sözlüğe bakılmadan yapılan yazımların dilin doğal akışına göre yönlendirilmesidir. Konuşma dilinde iki kelime peş peşe söylendiğinde aralarında belirgin bir duraklama olmaz; bu da yazıya ayrı yazım olarak yansıyabilir. Ancak yazımda sözlükleşmiş birleşik kelimelerin tek parça olarak yazılması gerekir.

Bu yanlışı önlemenin yolu, kelimenin tek bir kavramı karşılayıp karşılamadığını düşünmek ve gerekirse TDK sözlüğünde madde başına bakmaktır.

Bilirkişi ile karıştırılanlar

"Bilir kişi" ayrı yazıldığında, sözlükte madde olarak yer almayan ve sadece serbest bir söz öbeği olan bir ifade ortaya çıkar. Örneğin "Bu konuda bilir kişi sensin" cümlesinde kişi, genel anlamda bilgili birini kastederken, "Davada bilirkişi raporu hazırlandı" cümlesinde kelime mahkemece görevlendirilmiş uzmanı karşılar. İkincisi tek kelime olarak bitişik yazılır.

Benzer bir ayrım "bilgisayar" ile "bilgi sayar" gibi birleşik yapılarda da görülebilir. Her iki durumda da anlamın tek bir kavramda toplanıp toplanmadığına bakılmalıdır. Bilirkişi, yalnızca sıradan bir bilen kişiyi değil, belirli bir görev üstlenen uzmanı tarif ettiği için bitişik yazılır.

Bilirkişi ile örnek cümleler

• Dava sürecinde mahkeme, inşaat hatasının nedenini belirlemek için bir bilirkişi atadı.
• Sigorta şirketi, hasar dosyasındaki teknik değerlendirme için bağımsız bir bilirkişiden görüş istedi.
• Üniversitedeki hukuk dersinde öğretim görevlisi, bilirkişi raporunun mahkeme kararındaki yerini anlattı.
• Haberde, belediyenin zemin etüdü raporunu hazırlayan bilirkişinin ayrıntılı açıklamaları yer aldı.
• Romanın kahramanı, yıllar önce yaşanan bir cinayet davasında bilirkişi olarak ifadesine başvurulan eski bir mühendisti.