Birbiri mi bir biri mi?

Birbiri neden böyle yazılır?

Birbiri, bir sayı sözcüğü ile ‘-i’ iyelik ekinin (3. kişi) birleşmesinden doğmuş bir zamirdir. Ancak bu birleşme sözdizimsel bir bağlantı değil, tek bir sözcük hâline gelmiş bir yapıdır; bu yüzden TDK yazım kılavuzu bu biçimi bitişik yazar. Benzer şekilde ‘birbirleri’, ‘birbirine’, ‘birbirimiz’ ve ‘birbirinizi’ de bu zamirin çekimli biçimleridir ve hepsi bitişik yazılır.

Bitişik–ayrı ayrımında temel ölçüt, sözcüğün anlamının tek bir kavrama mı yoksa iki ayrı kavrama mı dayandığıdır. ‘Bir kitap’ örneğinde ‘bir’ sayı, ‘kitap’ ise ad olduğu için ayrı yazılır. Oysa ‘birbiri’de iki sözcüğün birleşmesi ortaya karşılıklılık kavramı çıkarır: iki ya da daha çok öğe birbirine karşılık verir. Bu anlam, kelimenin tamamı için tek bir zamir olarak yerleşmiştir. Aynı yapı ‘ufak tefek’, ‘hiç olmazsa’ gibi kalıplaşmış kullanımlarda da görülür, ancak her kalıbın yazımını ayrıca kontrol etmek gerekir.

Bu zamir, cümlede özne, nesne ya da dolaylı tümleç olarak da görev alabilir. Ekler eklendiğinde ünlü uyumuna uyar ve kelime kökünün biçimi değişmez; dolayısıyla çekimlerde de bitişiklik korunur.

Birbiri nasıl akılda tutulur?

Birbiri, iki ‘bir’ arasında bağ kuran bir ‘karşılıklılık’ sözcüğüdür; iki kişi birbirine bakar, biri ötekini görür. Sözcüğü hece hece yavaşça söylerken ‘bir-bi-ri’ tek bir akışta okunduğu için, ayrı yazılmaz.

“bir biri” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan ‘bir biri’, büyük ölçüde sözcüğü ayrık okuma alışkanlığından kaynaklanır. Türkçede ‘bir’ sayı sözcüğü her gün tek başına kullanıldığı için, ardından gelen ‘biri’ kelimesi de bağımsız bir sözcük gibi algılanabilir. Özellikle ‘bir bir’ gibi tekrarlanan yapılarla karıştırılması ve ‘bir biri’ dizilişinin kulağa daha tanıdık gelmesi bu hatayı pekiştirir.

Bir diğer neden, sözlük ya da sayfa başlıklarında kelimenin ayrı görünmesidir. Yazarlar, yazımı tam emin olmadan yazarken sayı ve zamir sınırını ayırt edemeyebilir. Bu yüzden cümlenin anlamına bakmak, yani ‘birbirini gördüler’ ile ‘bir biri gördü’ arasındaki farkı düşünmek yararlıdır.

Birbiri ile karıştırılanlar

‘Bir biri’ dizilişi, sayı sözcüğü ‘bir’ ile ‘biri’ (bir kişi/şey anlamında) zamirinin yan yana gelmesiyle oluşabilir. Örneğin ‘Kapıdan bir biri geçti’ cümlesinde bu ayrı yazım, ‘bir kişi’ anlamına gelir ve anlam tamamen farklıdır. Bu durumda ‘bir’ sayıdır, ‘biri’ ise belirsiz bir öğeyi karşılar.

Karşılıklılık anlamı taşıyan ‘birbirini’ ile bir öğenin tekil olarak seçildiği ‘bir biri’ dizilişi arasındaki farkı cümlenin bağlamı belirler. Eğer cümlede iki ya da daha çok öğe karşılıklı bir ilişki içindeyse bitişik yazılır; yalnızca tek bir öğeye işaret ediliyorsa ayrı yazılması gerekebilir.

Birbiri ile örnek cümleler

• Yıllardır aynı apartmanda oturan komşular birbirlerinin çocuklarına her zaman göz kulak olurdu.
• Toplantıda ekip üyeleri birbirine görev dağılımı konusunda net bir geri bildirim verdi.
• Haberde, iki ülkenin liderlerinin ortak açıklamada birbirini desteklediği belirtildi.
• Öğretmen, öğrencilerden birbirlerinin ödevlerini yorumlamasını ve eksiklerini not etmelerini istedi.
• Kitabın son sayfasında iki karakter, uzun yıllar sonra birbirini yeniden bulmanın sevincini yaşar.