Bulvar mı bulevar mı?

Bulvar neden böyle yazılır?

Türkçeye Fransızcadan giren sözcükler, Türkçe yazım düzenine uydurularak yazılır. Fransızca boulevard sözcüğü Türkçeye geçerken sondaki sessiz harfin ve ünlünün söyleyişi değişmiş, kelime bulvar biçiminde yerleşmiştir. Yazım kılavuzunda bu tür alıntı sözcükler çoğu zaman Fransızca yazılışa değil, Türkçedeki yaygın telaffuza göre belirlenir. Bu nedenle sözcüğün sonuna Fransızcadaki gibi e ya da fazladan r eklemek yerine TDK'nin kabul ettiği biçim esas alınır.

Benzer bir mantık, başka yabancı kökenli kelimelerde de görülür. Fransızcadan gelen restoran, otomobil ve kompozisyon gibi sözcükler, Türkçe okunuşuna göre yazılmış ve sözlükte bu biçimle yer almıştır. İngilizce kökenli sözcüklerde de aynı ilke geçerlidir; örneğin fotoğraf ya da kulüp, Türkçe söyleyişe uygun biçimde yazılır. Kelimenin asıl yazılışını hatırlamak yerine, Türkçe söylenişini ve sözlükteki karşılığını bilmek yeterlidir.

Bulvar örneğinde dikkat edilmesi gereken nokta, kelimenin kökteki yazılışıyla sözlük biçimini birbirine karıştırmamaktır. Fransızca kelimenin ses yapısı Türkçeden farklıdır; Türkçede ise sözcük kısa ve sade bir biçimde yerleşmiştir. Bu yüzden bulvar, köken dilindeki ayrıntılara bakılmadan doğrudan Türkçe biçimi esas alınarak yazılmalıdır.

Bulvar nasıl akılda tutulur?

Bulvar kelimesi, bitişik ve kısa bir biçimdedir; sonunda yalnızca tek r ve tek a bulunur. Fransızca boulevard'ı düşünürken aklınıza gelen e ve fazladan harfleri bırakıp, Türkçedeki kısa okunuşu hatırlamak yeterlidir.

“bulevar” yanlışı neden yapılıyor?

Bulevar yazımının ortaya çıkmasının başlıca nedeni, kelimenin Fransızca boulevard biçimini görsel olarak hatırlamaya çalışmaktır. Fransızca yazılışta ikinci ünlüden önce bir ara ünlü ve kelimenin sonunda sessiz bir harf bulunur; bu görüntü akla geldiğinde kişi, Türkçe sözcüğü de Fransızca biçime yaklaştırarak e harfini eklemeye yönelebilir. Özellikle bu kelimeyi sık duymayan ya da yalnızca yazılı metinlerde gören kişilerde bu eğilim daha güçlüdür.

Bulvarr yazımı ise başka bir yanlış anlamadan kaynaklanır. Bazı kişiler kelimenin sonundaki r sesini uzun ya da vurgulu okuyarak çift yazmaya yönelir. Türkçede bu sözcükte r tek yazılır; çift r, söyleyişteki vurgu izlenimini yansıtmaya çalışan bir yazım tercihidir ve sözlük biçimiyle uyuşmaz.

Her iki yanlış da, sözcüğün Türkçe sesine değil, yabancı yazılışa ya da kişisel söyleyiş alışkanlığına dayandığı için ortaya çıkar. Doğru biçimi aklında tutmanın en kolay yolu, kelimeyi kısa ve sade haliyle, yani bulvar olarak hatırlamaktır.

Bulvar ile karıştırılanlar

Bulvar ile cadde kelimeleri aynı yerleşim düzeninde kullanılabilir, ancak anlamları birbirinden ayrılır. Bulvar, ağaçlarla çevrili ve genellikle birkaç şeritli, kaldırımı geniş bir caddeyi anlatır; cadde ise daha genel bir yol türüdür ve bulvardan daha dar ya da daha sade olabilir. Örneğin 'Atatürk Bulvarı' ifadesinde geniş ve yeşillendirilmiş bir yol kastedilir, 'Çiçek Caddesi' ise daha sıradan bir yol adı olabilir.

Bir de bulvar ile bulevar arasında karışıklık yaşanabilir, ancak bulevar TDK'de yer almayan bir yazımdır. Yazılı metinlerde bu iki biçimi ayırt etmek için sözlük kaydına bakmak yeterlidir; bulvar tek doğru biçim olarak kabul edilir.

Bulvar ile örnek cümleler

• Belediye, şehrin merkezindeki bulvarı yenileyerek yaya kaldırımlarını genişletti.
• Toplantı sonrası ekipten birkaç kişi bulvar boyunca yürüyerek otele döndü.
• Haberde, dün akşam bulvarda meydana gelen trafik kazasının ayrıntıları aktarıldı.
• Öğretmenimiz, şehir planlamasıyla ilgili derste bulvarların yeşil alan sağlamadaki rolünü anlattı.
• Pencereden bakınca bulvarın iki yanındaki çınar ağaçları sonbaharın renklerine bürünmüştü.