Çıkagelmek mi çıka gelmek mi?

Çıkagelmek neden böyle yazılır?

Çıkagelmek, çıkmak ve gelmek fiillerinin birleşmesinden oluşan tek bir nesnesiz fiildir. Türkçede iki fiilin kaynaşarak yeni bir anlam kazandığı birleşik fiiller, TDK yazım kılavuzunda bitişik yazılır. Bu durumda ikinci fiilin anlamı tamamen kaybolmasa da iki sözcük tek bir kavram olarak kullanılır.

Bu kelimede çıka- biçimi, çıkmak fiilinin ortaklaşa kullanılan bir biçimidir ve gelmek fiiliyle birleşip tek bir eylem oluşturur. Benzer biçimde gelişigüzel gibi bazı sözcüklerde de birleşme sonucu tek bir yazım oluşmuştur. Bağlaçlarla kurulmuş ardışık eylemler ise ayrı yazılır; çıkıp gelmek gibi kullanımlar bu gruba girer.

Dolayısıyla kelimeyi tek parça olarak yazmak gerekir. Yazım kuralı, birleşik fiilin sözlükte tek madde olarak yer almasına dayanır ve TDK'nın verdiği bitişik biçim bu nedenle esastır.

Çıkagelmek nasıl akılda tutulur?

Kelimenin içinde 'çıkıp gelmek' kalıbındaki '-ıp' yerine '-a-' geçtiğini düşünebilirsiniz. Ortada bir bağlaç ya da ara bir sözcük olmadığı için tek parça yazılır. Bu, ayrı yazılan 'çıkıp gelmek' ile karıştırmamanızı sağlar.

“çıka gelmek” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan çıka gelmek biçimi, iki ayrı fiilin yan yana durmasından kaynaklanır. Konuşmada 'çıka gelmek' ya da 'çıkıp gelmek' dendiğinde iki eylem ayrı ayrı algılanır ve kelime de öyle yazılmaya başlanır.

Özellikle 'çıkıp gelmek' kalıbı çok sık kullanıldığı için zihinde ayrı bir yapı olarak yerleşmiştir. Bu nedenle insanlar çıkagelmek'i de ayrı yazılan bir kalıp sanır. Oysa asıl kelimede ara ek olarak -ıp yerine -a- biçimi kullanılmış ve iki fiil tek sözcükte birleşmiştir.

Çıkagelmek ile karıştırılanlar

Çıkıp gelmek, odadan çıkıp geldi gibi iki ayrı eylemi ardışık olarak anlatır ve ayrı yazılır. Örneğin 'Ali bahçeden çıkıp geldi' cümlesinde Ali önce çıkar, sonra gelir; iki eylem de kendi başına anlam taşır.

Çıkagelmek ise tek bir eylemdir ve beklenmedik bir zamanda ortaya çıkmayı anlatır. 'Ali beklenmedik bir anda çıkagelmek' yerine yalnızca 'Ali çıkagelmek' biçiminde ifadesi yeterlidir; bu nedenle anlam ve yazım farkı belirgindir.

Çıkagelmek ile örnek cümleler

• Kapımızda habersiz çıkagelmek, eski bir arkadaşın alışkanlığıydı.
• Müdürün bu saatte çıkagelmek ihtimali bizi hazırlıklı olmaya zorladı.
• Polis, ihbar üzerine evin bahçesine gizlice çıkagelmek isteyen şüpheliyi yakaladı.
• Ders sırasında kapıdan müfettişin çıkagelmek ihtimali öğrencileri dikkatli tuttu.
• Gece yarısı kapının ardından çıkagelmek, yıllar önce kaybolmuş bir yolcunun gelişini andırıyordu.