Cumhurbaşkanı mı cumhur başkanı mı?

Cumhurbaşkanı neden böyle yazılır?

Türkçede iki ayrı sözcüğün yan yana gelip tek bir kavramı adlandırdığı birleşik isimler, TDK yazım kurallarına göre çoğu durumda bitişik yazılır. Cumhurbaşkanı da “cumhur” ve “başkanı” sözcüklerinin birleşmesiyle oluşmuş, tek bir devlet görevini ve bu görevi yürüten kişiyi adlandıran bir birleşik isimdir. Birleşme sonucunda anlam tek bir kavrama doğru kaydığı için yazım da tek parça hâlinde gösterilir.

Aynı kalıpla yazılan başka birleşik isimler de vardır. Örneğin “başbakan” ve “milletvekili” sözcükleri, ilk öğesiyle ikinci öğesinin birleşip tek bir unvanı karşıladığı için bitişik yazılır. Bu örnekler, bir unvanı ya da görevi belirten birleşik isimlerin ayrı yazılmadığını gösterir. Cumhurbaşkanı kelimesini de bu mantıkla düşünmek yazımı kolaylaştırır.

Kural açısından önemli olan nokta, yazımın sözcüklerin tek tek anlamına değil, birleşik kullanımına bakmasıdır. “Cumhur başkanı” biçimi iki bağımsız sözcük gibi görünür ve kelimenin tek bir makamı belirttiği anlamını zayıflatır. Bu nedenle sözlük ve resmî yazımda bitişik biçim tercih edilir.

Cumhurbaşkanı nasıl akılda tutulur?

“Cumhurbaşkanı”nı “başbakan” ile aynı kalıpta düşünün: iki sözcük birleşip tek bir unvanı karşılar. Kelimenin içinde “başkan” bulunmasına rağmen “cumhur” ile birlikte tek bir parça olarak okunur.

“cumhur başkanı” yanlışı neden yapılıyor?

“Cumhur başkanı” biçimindeki yanlışın temel nedeni, “cumhur” sözcüğünün tek başına da kullanılabilen, bağımsız bir kelime olarak algılanmasıdır. Konuşmada iki sözcük arasında kısa bir duraklama yapıldığında yazıya da ayrı geçmek kolaylaşır. Böyle bir alışkanlık, birleşik isimlerin bitişik yazıldığı bilgisi yeterince oturmadığında ortaya çıkar.

İkinci bir neden, “başkan” sözcüğünün çok sık kullanılması ve başka unvanlarla birlikte ayrı yazılan ifadelerin etkisidir. İnsanlar “genel başkan”, “belediye başkanı” gibi kalıplarda sözcükleri ayırarak yazdığı için aynı düzeni cumhurbaşkanı kelimesine de uygular. Ancak “cumhurbaşkanı” kendine özgü, bitişik yazılması gereken bir birleşik isimdir.

Üçüncü neden ise yabancı yazım alışkanlığıdır. Bazı dillerde bu tür unvanlar ayrı yazıldığından, Türkçede de aynı düzenin korunacağı düşünülür. Oysa Türkçe yazım kuralları, bu kelimede bitişik biçimi zorunlu kılar.

Cumhurbaşkanı ile karıştırılanlar

Cumhurbaşkanı ile cumhurbaşkanlığı sık karıştırılan iki biçimdir. Cumhurbaşkanı, görevi yürüten kişiyi anlatır: “Cumhurbaşkanı yeni kararını açıkladı.” Cumhurbaşkanlığı ise bu görevin kendisini, makamı ya da görev süresini anlatır: “Cumhurbaşkanlığı seçimi bugün yapılacak.”

Bir diğer karışıklık “başkan” sözcüğüyle yaşanır. Başkan genel bir unvandır ve belediye, dernek, kurul gibi birçok yapının başını tanımlamak için kullanılır. Cumhurbaşkanı ise cumhuriyetle yönetilen ülkelerde devlet başkanını belirten, daha özel bir terimdir. Bu nedenle “cumhurbaşkanı” yerine genel “başkan” kelimesini kullanmak anlamı daraltır ya da değiştirir.

Cumhurbaşkanı ile örnek cümleler

• Cumhurbaşkanı, yeni yasanın Resmî Gazete’de yayımlanmasının ardından kısa bir açıklama yaptı.
• Okulda hazırladığımız sunumda cumhurbaşkanının görev ve yetkilerini kısaca anlattık.
• Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan kararın bir örneğini bilginize ekte sunuyorum.
• Büyükannem, televizyondan yayımlanan cumhurbaşkanının konuşmasını dikkatle dinledi.
• Tarihî romanın kahramanı, ülkesine hizmet etmek için cumhurbaşkanı olmayı uzun yıllar hayal etti.