Doğum günü mü doğumgünü mü?

Doğum günü neden böyle yazılır?

Türkçede iki isimden oluşan adlar her zaman bitişik yazılmaz. Birinci isim ikinci ismi niteleyip belirtiyorsa ve ikinci isim iyelik ekiyle ayrı bir unsur olarak kalıyorsa, ad genellikle ayrı yazılır. Doğum günü bu durumdadır: doğum, hangi günün söz konusu olduğunu belirtir; günü ise 3. kişi iyelik ekiyle yazılmış ayrı bir sözcüktür. Bu yüzden iki kelime arasında boşluk bırakılır.

Aynı mantıkla yazılan başka örnekler de vardır: doğum yeri, doğum tarihi, doğum belgesi ve ana dili gibi adlar da ayrı yazılır. Bu adlarda birinci unsur ikinci unsuru tanımlar ve iki sözcük kendi anlamını korur. Bu yüzden tek kelimeymiş gibi birleştirmek doğru olmaz.

Bitişik yazım ancak kaynaşmış, tek bir kavram hâline gelmiş ve sözlükte ayrı madde olarak yer alan birleşik adlarda söz konusudur. Doğum günü için TDK bu kaynaşmayı kabul etmez; bu nedenle sözlüksel olarak da ayrı yazılan bir ad olarak değerlendirilir.

Doğum günü nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi okurken 'doğum' ve 'günü' arasında kısa bir duraksama yapın; iki ayrı sözcüğü ayırdığınızı hatırlayın. 'Doğum yeri' ve 'doğum tarihi' ile aynı kalıpta olduğunu düşünmek de yazımı pekiştirir.

“doğumgünü” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış biçim olan doğumgünü, konuşma sırasında iki sözcüğün hızlıca birleşmesiyle ortaya çıkar. Günlük dilde 'doğumgünü' ifadesi tek bir sözcükmüş gibi algılandığı için yazıya da bitişik olarak geçer. Özellikle mesaj ve sosyal medya yazışmalarında boşluk bırakmadan yazma alışkanlığı bu hatayı artırır.

Bir başka neden de, 'günü' sözcüğünün 'gün' kökünden türemiş olmasıdır. Yazan kişi 'gün' ekinin ilk sözcükle kaynaştığını düşünerek iki parçayı birleştirebilir. Oysa burada 'günü' tek başına bir ad hâlinde durur ve bağımsız bir sözcük olarak kalır.

Yabancı dillerde bazı birleşik adların bitişik yazılması da bu yanlışın kaynaklarından biri olabilir. Ancak Türkçede bu ad için bitişik yazım kuralı yoktur.

Doğum günü ile karıştırılanlar

Doğum günü ile doğum tarihi sıkça karıştırılır. Doğum günü, bir kişinin doğduğu günü ifade eder ve her yıl kutlanan özel gün anlamında da kullanılır: 'Yarın annemin doğum günü.' Doğum tarihi ise tam tarihi, yani gün, ay ve yılı bildirir: 'Kimlik kartında doğum tarihi yazıyor.'

İki kullanım birbirine yakın olsa da ilki daha çok kutlama ve yıl dönümü bağlamında, ikincisi ise resmî belgelerde tarih bilgisi verirken kullanılır. Yazımda ise ikisi de ayrı yazılır.

Doğum günü ile örnek cümleler

• Yarın kardeşimin doğum gününü birlikte kutlayacağız.
• Lütfen iş e-postasında doğum günü tarihini değil, işe başlama tarihini belirtin.
• Gazetede, ünlü bir sanatçının doğum günü için düzenlenen konser haberi yer aldı.
• Öğrenciler, tarih dersinde kendi doğum günlerinin hangi mevsime denk geldiğini hesapladı.
• Yıllar sonra bile o kışın soğuğunu, babamın doğum gününde pişirdiği pastayı hatırlıyorum.