Eşantiyon mu eşantion mu?

Eşantiyon neden böyle yazılır?

Eşantiyon, Fransızcadan Türkçeye geçmiş bir sözcüktür ve yazımında Fransızca aslının söyleyişi ile Türkçe yazım alışkanlıkları birlikte etkilidir. Fransızcadaki échantillon sözcüğünün "ch" sesi Türkçede "ş" ile karşılanmış, sondaki "-illon" eki ise Türkçede "-iyon" biçiminde yerleşmiştir. Bu nedenle sözcük, Fransızca yazılışının birebir kopyası olmadan, Türkçe ses ve yazım düzenine uyarlanmış hâliyle yazılır.

Yabancı kökenli sözcüklerde benzer bir uyarlama sık görülür. Örneğin "konferans" ya da "rapor" gibi sözcükler de kaynak dilin yazımından farklı biçimde Türkçede yerleşmiştir. Eşantiyon da bu gruptadır: Fransızca kökünü tanımak, yazımın neden "eşantiyon" olduğunu anlamaya yardımcı olur, ancak Türkçe yazım kılavuzundaki biçim esas alınmalıdır.

Sözcük isim türündedir ve TDK'ye göre bir malın özelliklerini göstermek amacıyla parasız verilen ya da gönderilen mal anlamına gelir. Ticarette ürün tanıtımı için dağıtılan küçük paketler ya da deneme amaçlı verilen miktarlar bu kavramın somut örnekleridir.

Eşantiyon nasıl akılda tutulur?

Sözcüğü Fransızca échantillon ile yan yana düşünün: "ch" Türkçede "ş", "illon" ise "iyon" olur. Böylece "eşan-ti-yon" dizisi ortaya çıkar; son hecenin "-yon" ile bittiğini hatırlamak yeterlidir.

“eşantion” yanlışı neden yapılıyor?

En sık yapılan hata "eşantion" biçimidir. Bu yazım, Fransızca échantillon sözcüğünün sonunu doğrudan Türkçeye aktarmaya çalıştığı için ortaya çıkar. Yazan kişi, Fransızcadaki "-illon" sonunu "-ion" olarak algılar ve Türkçede "-iyon" ekinin yerleşmiş biçimini göz ardı eder.

İkinci yaygın hata, sözcüğün ilk ünlüsünün ve "ş" sesinin yanlış karşılanmasıdır. Kimi yazanlar "esantiyon" ya da "eşantyon" biçimlerini kullanır. Bu biçimler, "ş" harfinin Fransızcadaki "ch" sesinin Türkçe karşılığı olduğunu fark etmemekten kaynaklanır.

Üçüncü olarak, yabancı sözcüklerde yazımı kestirmeye çalışan kişiler, kelimeyi bildikleri başka bir sözcüğe benzeterek hata yapabilirler. Bu benzetme, sözcüğün gerçek kökenini ve yerleşik Türkçe biçimini gölgeler.

Eşantiyon ile karıştırılanlar

Eşantiyonla en çok karıştırılan sözcük "şantiye"dir. Şantiye, inşaat ya da montaj işlerinin yapıldığı alanı anlatan ayrı bir isimdir ve anlamı tamamen farklıdır. İki sözcük ses olarak benzese de kökenleri ve kullanım alanları ayrıdır; bu yüzden "şantiyon" biçimi de yanlıştır.

Bu iki sözcüğü ayırt etmek için sorulacak soru şudur: Söz konusu olan bir ürünün tanıtım amacıyla verilen örneği mi, yoksa bir yapım alanı mı? Örnek ürün söz konusuysa doğru sözcük eşantiyon, yapım alanı söz konusuysa şantiye olmalıdır.

Eşantiyon ile örnek cümleler

• Mağaza, yeni çıkan kahve markasının eşantiyonlarını müşterilere ücretsiz dağıttı.
• Satış ekibimiz, ürünün dokusunu görmeleri için müşterilere birer eşantiyon bıraktı.
• Dün gazetede, ilaç firmalarının doktorlara gönderdiği eşantiyonların denetime alındığı haberi yayımlandı.
• Eğitim seminerinde öğretmenlere, yeni ders kitabının tanıtımı için birer eşantiyon kitap verildi.
• Ahmet, kumaş mağazasındaki eşantiyonlardan birini eve götürüp renginin evindeki perdeyle uyup uymadığını inceledi.