Fantezi mi fantazi mi?

Fantezi neden böyle yazılır?

Fantezi, Fransızca fantaisie sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye girerken, Türkçenin ses ve yazım alışkanlıklarına uyacak biçimde uyarlanır. Fransızcadaki "-aisie" dizisi Türkçede "-ezi" olarak yazılmıştır; ünlü ve ünsüz uyumu ve Türkçe söyleyiş bu biçimi belirlemiştir. Yazımın kaynağa birebir sadık kalması değil, Türkçe söylenişe göre düzenlenmesi esastır.

Aynı kalıba uyan başka sözcükler de vardır. Fransızca comédie kelimesinden gelen komedi, tragédie kelimesinden gelen tragedi ve mélodie kelimesinden gelen melodi, Türkçede "-i" ve "-edi/-edi" benzeri eklerle yazılan kelimelerdir. Bu örneklerde Fransızca son ekin Türkçede sadeleştirildiği görülür. Yazımı değiştirip kaynağa yaklaştırmak, TDK yazımının dışına çıkmak anlamına gelir.

TDK'nın fantezi maddesi dört anlam verir: sonsuz hayal, değişik heves ya da beğeni, süslü ve türü değişik olan ve serbest biçimli bir beste ya da şarkı. Kelimenin sözcük türü hem isim hem sıfattır; yazım bu türlerde değişmez.

Fantezi nasıl akılda tutulur?

Fantezi kelimesinde son hece "ezi" ile biter; "fantezi takı" ya da "fantezi kıyafet" gibi günlük kullanımlarda da aynı biçim korunur. Kelimeyi "hayal" anlamıyla hatırlamak, yazımdaki ünlüyü de akılda tutmayı kolaylaştırır.

“fantazi” yanlışı neden yapılıyor?

Fantazi biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, kelimeyi yabancı dil yazımına göre tahmin etme eğilimidir. Fransızca fantaisie yazımında "ai" ve "ie" dizileri görüldüğünden, Türkçe yazarken "a" ünlüsünün korunacağı düşünülür. Oysa Türkçe yazım, bu kelimede "e" ünlüsünü tercih etmiştir.

İkinci neden, sözcüğün söyleyişindeki "ez" sesinin kulağa "az" ya da "as" benzer gelmesidir. Konuşurken ünlü ayrımı az duyulduğu için yazıya da yanlış ünlü geçebilir. Bu da özellikle hızlı yazılan metinlerde "fantazi" biçimini sık görülür kılar.

Üçüncü neden, "fantastik" ve "fantazi" gibi benzer kelimelerin karışmasıdır. Bu benzerlik, yazarın kelimeyi kendi bildiği başka bir sözcük üzerinden kurmasına yol açabilir.

Fantezi ile karıştırılanlar

Fantezi ile fantastik kelimeleri çoğu zaman karıştırılır. Fantastik, "olağanüstü, masal gibi" anlamında sıfattır ve "fantastik bir roman" biçiminde kullanılır. Fantezi ise hayal ya da süslü, değişik anlamına gelir; "fantezi bir gömlek" ya da "gençlik fantezileri" gibi kullanılır. Anlam farkı, kelimenin hangi bağlamda geçtiğine bakılarak ayırt edilebilir.

Bir başka karışıklık, "fantezi" sözcüğünün hem isim hem sıfat olarak kullanılmasından doğar. Sıfat olarak "süslü ve türü değişik" anlamında geçen fantezi, isim olarak "sonsuz hayal" anlamını da taşır. Yazım aynı kalır; anlam farkı cümle içinde görülür.

Fantezi ile örnek cümleler

• Çocukluğunda uzay yolculukları hakkında uzun fanteziler kurardı.
• Yeni koleksiyonda fantezi aksesuarlar ağırlıklı olarak yer alıyor.
• Müzik öğretmeni, serbest biçimli bir fantezi besteyi sınıfa dinletti.
• Bu romanın olay örgüsü, gerçekle fantezinin iç içe geçtiği bir yapıya sahip.
• Teyzem her yıl farklı bir fantezi yemek tarifi deneyerek ailesini şaşırtır.