Mikrofon mu mikrafon mu?

Mikrofon neden böyle yazılır?

Mikrofon, Fransızca 'microphone' sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir ve yazımı Türkçenin ses yapısına göre uyarlanmıştır. Fransızcadaki 'ph' birleşimi Türkçede genellikle 'f' ile karşılanır; bu yüzden 'microphone' Türkçede 'mikrofon' olarak yazılır. Aynı uyarlama 'téléphone' sözcüğünden gelen 'telefon' ve 'mégaphone' sözcüğünden gelen 'megafon' için de geçerlidir.

Kelimenin iç yapısı da yazımı açıklar. 'Mikro' Yunancadan gelen 'küçük' anlamındaki öndir, 'fon' ise 'ses' anlamındaki Yunanca kökten türemiştir. Bu yüzden 'mikrofon' kelimesinde ikinci hecedeki 'o' sesi korunur, 'mikrafon' biçimindeki 'a' ise kelimenin kökünden uzaklaşır.

Kelime isim türündedir ve ekler alır: mikrofonu, mikrofona, mikrofonlar, mikrofonla. Ekleme sırasında kök değişmez ve yazım aynı kalır. Cümle başında büyük harfle 'Mikrofon' biçiminde de yazılabilir.

Mikrofon nasıl akılda tutulur?

Mikrofon kelimesinde 'mikro' küçük, 'fon' ses demektir; yani sesi yakalayan aygıtın adı sesi anlatan kökten gelir. Telefon ve megafon ile aynı 'fon' kökünü taşıdığını hatırlarsanız, 'mikrafon' yerine 'mikrofon' yazmak kolaylaşır.

“mikrafon” yanlışı neden yapılıyor?

'Mikrafon' biçimi, kelimenin sondan ikinci hecesindeki 'o' sesini 'a' ile karıştırmanın sonucudur. Konuşma dilinde bazı kişiler sözcüğü kısa ve hızlı telaffuz ederken ikinci hecenin sesini net duymaz ve benzer 'a' ünlüsünü yazar. Bir de Fransızca 'microphone' sözcüğündeki 'ph' birleşimi ile Türkçedeki 'f' arasındaki ilişki tam kavranmadığında, yazımın tam olarak nasıl uyarlandığı belirsizleşir.

Benzer yapılı 'telefon', 'megafon' ve 'interfon' gibi sözcüklerdeki 'fon' parçasının aynı olması ise çoğu kişiye 'mikrofon' yazımını tanıdık gösterir. Buna rağmen 'mikrafon' yazımı, 'fon' kökünü tanıyan bir okuyucu için çelişkili kalır.

Mikrofon ile karıştırılanlar

Mikrofon ile megafon sık karıştırılır, ama işlevleri farklıdır. Mikrofon sesi elektrik sinyaline çevirir; megafon ise bir sesi yükseltip dışarıya yaymak için kullanılan koni biçimli bir araçtır. Bir konferansta konuşmacının sesini kaydetmek için mikrofon, kalabalığa seslenmek için megafon kullanılır.

Ayrıca 'hoparlör' sesi elektrik sinyalinden tekrar ses dalgasına çeviren aygıttır. Yani mikrofon ve hoparlör birbirinin tersi işlev gören iki farklı araçtır; biri sesi alır, diğeri sesi verir.

Mikrofon ile örnek cümleler

• Sunucu, sahneye çıkmadan önce mikrofonun ses seviyesini kontrol etti.
• Toplantıda mikrofona yaklaşmadan konuşan arkadaşların sözleri salonun arka tarafına ulaşmadı.
• Haber stüdyosunda muhabir, sahadaki kalabalığın sesini mikrofonla canlı olarak aktardı.
• Öğretmen, sınıfta kullandığı mikrofonu dersin sonunda şarj ünitesine yerleştirdi.
• Yüzyıllar önce yapılan ilk kayıtlar, bugünkü mikrofonların atası sayılan düzeneklerle gerçekleştirildi.