Hemen hemen mi hemenhemen mi?

Hemen hemen neden böyle yazılır?

“Hemen hemen” bir zarftır ve Türk Dil Kurumu bu biçimi iki ayrı sözcük olarak kaydeder. Yani “hemen” sözcüğü tekrar edilerek kurulmuş bir ikilemedir ve iki parçası da kendi başına yazılır. Yazımda bu kelimeler bitişik değil, aralarında boşluk bulunacak biçimde kullanılır.

Aynı mantık birçok tekrarlı zarf ve sıfatta görülür. “Tek tek”, “yavaş yavaş”, “aşağı yukarı” ve “az çok” gibi örneklerde de iki sözcük ayrı yazılır. Bu tür yapılar, bir sözcüğün tekrarı ile ortaya çıkan anlam inceliğini taşır: “yavaş yavaş” yavaşlığın kademeli olduğunu, “hemen hemen” ise bir durumun büyük ölçüde gerçekleştiğini anlatır.

Bitişik yazılan bileşik sözcüklerle karıştırılmamalıdır. “Neredeyse” tek bir sözcük olarak yazılır ve aynı anlama gelir; ama “hemen hemen” ikileme olduğu için ayrı yazılmaya devam eder. Bu nedenle “hemenhemen” biçimi, kelime yapısına uymadığı için yanlıştır.

Hemen hemen nasıl akılda tutulur?

İfadede iki “hemen” olduğunu aklınızda tutun ve her birini ayrı bir sözcük gibi düşünün. “Hemen” tekrarlandığı için aralarında boşluk bırakmak, anlamın korunmasını sağlar.

“hemenhemen” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın temel nedeni, konuşmada “hemen hemen” ifadesinin çoğu zaman tek bir vurgulu birim gibi söylenmesidir. İki “hemen” arasındaki duraksama kısa olduğundan, yazarken de iki parçayı birleştirip tek sözcük gibi düşünmek kolaylaşır.

Bu hatayı artıran bir diğer etken, zarfın anlamının “neredeyse” ile örtüşmesidir. “Neredeyse” bitişik yazıldığı için, aynı anlamı taşıyan “hemen hemen” de bitişik yazılmalı gibi bir çağrışım oluşur. Oysa anlam benzerliği yazım biçimini belirlemez; her sözcüğün kendi yazım kuralı vardır.

Ayrıca yazılı iletişimde hızlı yazım, kısa tuşlama ve yazım denetiminin olmaması da bu tür birleşmelerin ortaya çıkmasına yol açar. Bu nedenle yazmadan önce ifadenin iki ayrı “hemen” sözcüğünden oluştuğunu bilmek faydalıdır.

Hemen hemen ile karıştırılanlar

“Hemen” tek başına kullanıldığında “derhal, çabucak” anlamına gelir: “Hemen gel.” cümlesinde zaman yakınlığı vurgulanır. Buna karşılık “hemen hemen” bir durumun neredeyse gerçekleştiğini anlatır: “İşi hemen hemen bitirdi.” cümlesinde iş tamamlanmak üzeredir ama henüz bitmemiştir.

İkisi arasındaki fark, anlamı ve bağlamı doğru kurmak için önemlidir. Tek başına “hemen” yazıldığında yakın zaman vurgulanır; ikileme olarak yazıldığında ise miktar ya da tamamlanma derecesi anlatılır. Yazım biçimi de bu anlam farkına göre değişmez, ikisi de ayrı yazılır.

Hemen hemen ile örnek cümleler

• Yağmur başladığında yürüyüşümüzün hemen hemen yarısını tamamlamıştık.
• Müşteri temsilcisi, siparişinizin hemen hemen hazır olduğunu bildirdi.
• Dün gazete, seçim sonuçlarının hemen hemen kesinleştiğini yazdı.
• Öğretmen, öğrencilerin konuyu hemen hemen anladığını gözlemledi.
• Kapıyı kapatırken, yorgun yolcunun gözleri hemen hemen kapanmıştı.