Hiyerarşi mi hierarşi mi?

Hiyerarşi neden böyle yazılır?

Hiyerarşi, Fransızca hiérarchie sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir kelimedir. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye girerken, kaynak dildeki yazılışları Türkçe ses ve yazım düzenine göre uyarlanır. Bu uyarlama sırasında Fransızcadaki “ie” dizisi Türkçede “iye” biçiminde, “ch” sesi ise “ş” harfiyle karşılanır. Bu yüzden kelime Türkçede “hiyerarşi” olarak yazılır ve “hierarşi” biçimi yanlış sayılır.

Aynı kuralı gösteren başka örnekler de vardır. “Demokrasi” sözcüğünde Fransızca ve Yunanca kökenli “-cratie” eki Türkçede “-krasi” olarak yazılır. “Bürokrasi” ve “aristokrasi” de aynı eki taşır ve Türkçe yazımda bu biçime uyar. Bu kelimelerde de kaynak dildeki harf dizisi Türkçe düzene göre değiştirilir, yabancı yazılışı olduğu gibi korunmaz.

Yabancı kökenli kelimelerin yazımında en güvenilir yol, Türkçe yazım düzenini ve TDK’nın güncel sözlüğünü esas almaktır. Kelimenin Fransızca yazılışını ya da telaffuzunu birebir taklit etmek, Türkçe yazımda hatalara yol açar.

Hiyerarşi nasıl akılda tutulur?

Kelimenin içinde “hi-yer-ar-şi” hecelerini ayrı ayrı okuyun; ortadaki “yer” hecesi yazımın kaynağıdır. Fransızcadaki “ie” yerine Türkçede “iye” dizisi yazıldığını hatırlamak yeterlidir.

“hierarşi” yanlışı neden yapılıyor?

“Hierarşi” biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, kelimenin Fransızca yazılışının akla gelmesidir. Fransızcayı bilen ya da bu dilde yazılmış metinlere alışık kişiler, hiérarchie yazılışındaki “ie” dizisini doğrudan Türkçeye aktarabilir. Böylece “hierarşi” biçimi ortaya çıkar.

İkinci neden, sözcüğün ilk hecesindeki “hi” ile “ye” arasındaki sesin Türkçe söyleyişte belirgin bir “y” sesi taşımasıdır. Kişi bu “y” sesini yazıda göstermeyince “ie” dizisini tercih edebilir. Üçüncü bir etken, Türkçede “-arşi” sonundaki “ş” harfinin de sık sık “s” ile karıştırılmasıdır; bu yüzden “hiyerarsi” biçimi de görülür.

Hiyerarşi ile karıştırılanlar

Hiyerarşi kelimesinin sıfat biçimi “hiyerarşik”tir ve “hiyerarşik yapı” gibi kullanılır. Bu biçim de aynı “hiyerarşi” kökünden gelir, bu yüzden iki biçimin yazımını birlikte akılda tutmak faydalıdır. Bu sözcük, “hierarşik” ya da “hierarşik” gibi yanlış yazılışlarla da karıştırılabilir.

Ayrıca “hiyerarşi” ile “sıralama” ya da “derecelendirme” gibi anlamca yakın kelimeler karıştırılabilir. Bunlar yazım olarak farklı olduğu için hiyerarşi kelimesinin yazımı bunlara benzetilmemelidir.

Hiyerarşi ile örnek cümleler

• Şirkette hiyerarşiye uygun olarak her kararın önce bir üst yönetici tarafından onaylanması gerekiyor.
• Ordu hiyerarşisinde rütbeler, komutanlık ilişkisini açıkça gösterir.
• Yeni düzenlemeyle okulun yönetim hiyerarşisi yeniden belirlendi.
• Haberde, devlet kademeleri arasındaki hiyerarşinin bazı ilçelerde yetki karmaşasına yol açtığı belirtildi.
• Romanın ikinci bölümünde köy ağaları ile toprak sahipleri arasındaki hiyerarşik ilişki ayrıntılı biçimde anlatılıyor.