İş kadını mı işkadını mı?

İş kadını neden böyle yazılır?

Türkçede iki sözcüğün bitişik mi ayrı mı yazılacağı, ortaya çıkan yapının bir birleşik sözcük mü yoksa bir isim tamlaması mı olduğuna bağlıdır. ‘İş kadını’ bir birleşik sözcük değil, ‘iş’ sözcüğünün ‘kadın’ sözcüğünü belirttiği bir isim tamlamasıdır. Yani ‘iş’ kadının hangi alanda uğraştığını, hangi türden bir kadın olduğunu söyler. Bu tür tamlamalarda her iki sözcük kendi anlamını korur ve aralarına boşluk konur.

Benzer ayrı yazılan isim tamlamalarına örnek olarak ‘okul müdürü’, ‘devlet memuru’ ve ‘sağlık görevlisi’ verilebilir. Bunlarda da ilk sözcük ikinci sözcüğün niteliğini ya da mesleğini belirtir ve yazımda bitişme görülmez. Aynı mantıkla ‘iş kadını’ da iki ayrı sözcük olarak yazılır. Burada bitişik yazım, tamlamanın anlamını ve yapısını bozar.

Türkçede bu konuda sık karıştırılan bir başka örnek ‘işadamı’dır. TDK’da ‘işadamı’ bitişik yazılan bir sözcüktür, ‘iş kadını’ ise ayrı yazılır. Bu fark, yazımın sözlükteki maddeye göre belirlendiğini gösterir; bu nedenle her iki sözcüğü de kendi maddesinde kontrol etmek gerekir. Kelimenin sonundaki ‘-ı’ ünlüsü ise ‘kadın’ sözcüğünün ünlü uyumu ve iyelik/belirtme ekleriyle ilgili değil, ‘kadın’ sözcüğünün kendi yapısından gelir; ayrı yazım kuralını etkilemez.

İş kadını nasıl akılda tutulur?

‘İş’ sözcüğü burada ‘hangi tür kadın?’ sorusunu yanıtlar; soruyu yanıtlayan sözcük ayrı yazılan bir tamlamanın ilk parçasıdır. Bu nedenle ‘iş kadını’ iki sözcük olarak düşünülür ve arada boşluk bırakılır.

“işkadını” yanlışı neden yapılıyor?

‘İşkadını’ biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, iki sözcüğün konuşmada tek bir vurgu grubu içinde, hızlı ve kesintisiz söylenmesidir. Söyleyişte ‘iş’ ile ‘kadını’ arasındaki boşluk duyulmadığı için yazarken de iki sözcük birleşik gibi algılanır.

İkinci neden benzetmedir. ‘İşadamı’ sözcüğü bitişik yazıldığı için, aynı yapıdaki ‘iş kadını’ da kendiliğinden bitişik yazılabilir. Oysa bu iki sözcük aynı kalıba göre yazılmaz; her biri kendi TDK maddesinde değerlendirilir. Benzetme, kelimenin yazımını doğru tahmin etmeyi sağlamaz.

Üçüncü olarak, ‘iş’ sözcüğünün çok kısa ve tek heceli olması, onu ‘kadın’ ile tek bir yapı gibi görmeye yol açar. Kısa sözcükler bitişik yazılan birleşik kelimelerle sık birlikte kullanıldığı için göz, bu tür yazımı normal sanabilir.

İş kadını ile karıştırılanlar

En önemli karışıklık ‘işadamı’ ile yapılır. ‘İşadamı’ bitişik yazılan bir sözcüktür ve erkek iş insanı için kullanılır. ‘İş kadını’ ise ayrı yazılır ve kadın iş insanı için kullanılır. Bu iki sözcüğün anlamı benzer olsa da yazımları farklıdır; ‘işadamı’ yazarken boşluk konmaz, ‘iş kadını’ yazarken konur.

Bir başka karışıklık, cinsiyet ayrımı yapılmadan kullanılan ‘girişimci’ sözcüğüyle olabilir. ‘Girişimci’ bir sözcük olarak hem kadın hem erkek için kullanılabilir ve yazımı tektir. ‘İş kadını’ ise yalnızca kadın iş insanını belirten bir tamlamadır ve yukarıdaki yazım kuralına göre ayrı yazılır.

İş kadını ile örnek cümleler

• Bu yılki zirvede çok sayıda iş kadını, kendi işletmelerinde karşılaştıkları zorlukları anlattı.
• Derste, kendi atölyesini sıfırdan kuran bir iş kadınının hikâyesi okunup tartışıldı.
• Sayın iş kadını Ayşe Hanım, başvurunuz değerlendirme aşamasına alınmıştır.
• Komşumuz kısa sürede tanınan bir iş kadınına dönüştü; her sabah ilk açılan dükkân onunki.
• Annesinden öğrendiği sabrı ve dürüstlüğü ile büyüyen bu iş kadınları, şehrin en sevilen simaları arasında yer alıyordu.