Jandarma mı jandırma mı?

Jandarma neden böyle yazılır?

Jandarma, İtalyanca gendarme sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir alıntı kelimedir. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye girdikten sonra çoğu zaman Türkçenin ses ve yazım düzenine uyarlanır, ancak yerleşmiş biçimleri korunur. Bu nedenle yazımı, kelimenin kökünden tahmin etmek yerine benimsenmiş ve TDK tarafından kabul edilmiş şekline bakarak öğrenmek gerekir.

Jandarma kelimesinde ilk hecedeki a ve ikinci hecedeki a sesleri aynıdır; yazımda bu iki açık a harfi korunur. Benzer biçimde Türkçede yerleşmiş pek çok alıntı sözcük, sonradan ses değişimine uğramadan yazılır. Örneğin kaptan, kaptanlık ya da komutan gibi kelimelerde de alıntı yazım biçimi bugünkü hâliyle sabit kalmıştır.

Yabancı kökenli bir kelimede ekleme yaparken de temel yazım kendi yapısını korur. Jandarma sözcüğü ünlüyle biten bir kelime olduğu için yönelme hâlinde jandarmaya, belirtme hâlinde jandarmayı biçiminde kaynaştırma harfi ile kullanılır.

Jandarma nasıl akılda tutulur?

Jandarma’da iki a harfi vardır ve bu iki a, kelimenin iki hecesini de açık bırakır. Kelimeyi iki parçaya ayırıp jan-dar-ma diye okuyarak her hecedeki a sesini kontrol edebilirsiniz.

“jandırma” yanlışı neden yapılıyor?

Jandırma biçiminin ortaya çıkmasında en büyük etken, kelimenin ikinci hecesindeki a sesinin söyleyişte kulağa daha az belirgin gelmesi ve yazıya ı olarak yansıtılmasıdır. Hızlı konuşmada ya da yazarken ses farkı dikkat çekmediği için yanlış harf seçilebilir. Ayrıca bazı kişiler sözcüğü kendi sezgisine göre düzenleyerek Türkçe bir kelimeymiş gibi yazabilir.

Bir başka neden, yabancı kökenli kelimelerin kökenini bilmeden yazılmasıdır. Gendarme sözcüğünü tanımayan biri, jandarma kelimesini de kendi tahminiyle yeniden biçimlendirebilir. Oysa yerleşmiş alıntı kelimeler, sözlükteki biçimleriyle öğrenildiğinde hata yapma olasılığı azalır.

Jandarma ile karıştırılanlar

Jandarma kelimesi, isim olarak kurumu ya da görevliyi anlatırken sıfat olarak açıkgöz anlamında da kullanılır. Yazılışı aynı kaldığı için karıştırılmaz; ancak cümledeki görevine bakılarak hangi türde olduğu anlaşılır. Örneğin “Jandarma ekipleri köye ulaştı” cümlesinde isim, “Pazarlıkta çok jandarma davrandı” cümlesinde ise sıfat olarak kullanılmıştır.

Bu kelimeyi polis, asker ya da güvenlik görevlisi gibi genel kavramlarla karıştırmak da mümkündür. Bu sözcüklerin anlamları farklıdır; jandarma yurt içinde kamu düzenini koruyan belirli bir silahlı kuvveti anlatır.

Jandarma ile örnek cümleler

• Köyün girişinde jandarma ekipleri gece boyunca nöbet tutuyordu.
• Muhtar, arazi anlaşmazlığını çözmek için jandarmaya başvurmak zorunda kaldı.
• Uzaktan gelen at sesi, köy yolunda bir jandarmanın yaklaştığını haber veriyordu.
• Tarih dersinde öğrenciler, jandarma teşkilatının görev alanlarını karşılaştırdı.
• Pazarlık sırasında o kadar jandarma bir tavır takındı ki karşısındakiler ne diyeceğini şaşırdı.