Karnabahar mı karnıbahar mı?

Karnabahar neden böyle yazılır?

Karnabahar, iki ayrı sözcüğün yan yana gelip tek bir kelime oluşturduğu birleşik isimdir. Türkçede birleşik isimler, ikinci öğe ile birlikte tek bir kavram adı olduğunda bitişik yazılır. Bu kelimede ilk öğe “karna”, ikinci öğe “bahar”dır ve ikisi birlikte bir bitkinin adını verir. Birleşik kelimelerde ilk öğenin biçimi genellikle değişmez; bu nedenle “karna” yazılır, “karnı” ya da “karın” gibi çekimli ya da başka biçimlere dönüştürülmez.

Aynı mantıkla yazılan başka bilinen birleşik isimler de vardır: “kuşburnu”, “sütlaç”, “yerelması” gibi. Bunların her birinde iki öğe bir araya gelip ayrı bir varlığı anlatır ve sözlük bu tür birleşik adları bitişik madde başı olarak verir. “Karnabahar” da aynı grupta düşünülebilir. Bu kelimeyi ayrı yazmak, sebzenin adını iki bağımsız sözcüğe bölmek anlamına gelir ki bu da yazım kılavuzuna uymaz.

Karnabahar nasıl akılda tutulur?

Kelime “karna” ile başlar ve “bahar” ile biter; ortasında “ı” yoktur. Dört heceli bu adı kar-na-ba-har diye okuyunca iki öğenin arada boşluk bırakmadan birleştiği hissedilir.

“karnıbahar” yanlışı neden yapılıyor?

En sık görülen yanlış “karnıbahar” biçimidir. Bunun nedeni, kelimenin ilk parçasının “karın” (göbek, karın boşluğu) sözcüğüyle karıştırılması ve “karnı” gibi iyelik ekli bir biçimin akla gelmesidir. Konuşma dilinde “karnım aç”, “karnı ağrıyor” gibi kullanımlar sık duyulduğu için, ilk hecede “ı” sesine alışkın olan kişi bu sesi kelimeye de yazabilir. Oysa sebzenin adındaki “karna” ilk öğesi, bu ünlü değişikliği olmadan birleşmiş bir biçimdir.

İkinci yanlış “karna bahar” şeklinde iki ayrı sözcük olarak yazmaktır. Burada “bahar” kelimesinin mevsim adı olarak tanınması, okuyucuya iki bağımsız sözcük izlenimi verir. Bu kelime, ilk bakışta tanıdık görünen bir mevsim adı taşıdığı için ayrı yazma eğilimi doğar. Ancak birleşik isimlerde ikinci öğenin tanıdık bir kelime olması, onu ayrı yazmayı gerektirmez.

Karnabahar ile karıştırılanlar

Karnabahar ile en çok “karın” ve onun çekimli biçimi “karnı” karıştırılır. “Karın” göbekten aşağıdaki boşluk ya da kar tanesi anlamında kullanılan ayrı bir sözcüktür; “karnı” ise “karın”ın iyelik ekli biçimidir. Örneğin “Karnım acıktı” cümlesinde “karnım” doğru bir kullanımdır, ancak sebze adını yazarken bu biçime kaymak yanlıştır.

Bir başka karışıklık, sebzenin adını ayrı sözcüklerle yazarak “karna bahar” gibi görünmesidir. “Bahar” kelimesi mevsim anlamıyla bağımsız kullanıldığında ayrı yazılır, örneğin “Bahar geldi” cümlesinde olduğu gibi. Karnabahar ise bitki adı olduğu için bu iki kullanımı birbirinden ayırmak gerekir: sebze adı bitişik, mevsim anlamı ayrı yazılır.

Karnabahar ile örnek cümleler

• Akşam yemeğinde fırında karnabahar kızartması yaptım, çocuklar bile tabağını bitirdi.
• Market raporunda bu hafta karnabahar fiyatlarının kilogram başına düştüğü görüldü.
• Okul bahçesindeki tarım dersinde öğrenciler karnabahar fidelerini sıraya dizdi.
• Yemek kitabında karnabaharın çiğ hâlde salatalarda da kullanılabileceği yazıyordu.
• Eski bahçenin köşesinde yetişen karnabaharlar, sabah çiğiyle parlıyor ve bir türlü solmuyordu.