Kemoterapi mi kemotrapi mi?

Kemoterapi neden böyle yazılır?

Kemoterapi, İngilizce chemotherapy sözcüğünden alınmış bir tıp terimidir. Türkçeye yabancı dildeki bir kelimenin söylenişi ve yazılışı esas alınarak girdiği için, yazımında kaynak dildeki birleşim unsurlarının korunması beklenir. Burada iki unsur vardır: “kemo-” ön eki, kimyasal maddeler anlamıyla ilgili Yunanca kökenli bir biçimdir; “terapi” ise tedavi anlamına gelen ve Türkçede de aynı biçimde kullanılan bir sözcüktür. Bu iki parça bir araya geldiğinde kelime kemoterapi olarak yazılır.

Aynı mantıkla yazılan başka tıbbi ve bilimsel terimler de vardır. Örneğin radyoterapi, fizyoterapi ve psikoterapi sözcükleri de “terapi” ekiyle biter ve ikinci parçası değişmeden korunur. Benzer biçimde “kemo-” ön ekini taşıyan başka terimlerde de ön ek ile “terapi” arasındaki birleşim açık ve tutarlı tutulur. Bu tür kelimelerde söylenişteki kısaltmalar yazıma yansıtılmaz; yazım, sözcüğün yapısına göre belirlenir.

TDK yazım kılavuzunda da yabancı kökenli bu terimlerin Türkçe yazım kurallarına uygun, fakat yapısal parçaları bozulmadan yazılması esas alınır. Bu yüzden kelimeyi bir bütün olarak, bitişik ve “terapi” kısmını eksiltmeden yazmak gerekir.

Kemoterapi nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi “kemo” ve “terapi” diye iki parçaya ayırın; ikinci parça “terapi”dir ve “e” harfi yerinde kalır. Aynı “terapi” sonuna sahip fizyoterapi ve radyoterapi kelimeleri de bu kalıbı pekiştirir.

“kemotrapi” yanlışı neden yapılıyor?

“Kemotrapi” yazımı, sözcüğün ikinci yarısının sesletimindeki hızlı okunuştan kaynaklanır. Konuşurken “terapi” sözcüğünün ünlüleri hızlı söylenince “e” sesi zayıflayabilir ve yazan kişi bu sesi atlayabilir. Sonuçta “terapi” yerine “trapi” biçimi ortaya çıkar. Bu, özellikle hızlı okunan tıbbi metinlerde ya da ses kaydından yazılan notlarda sık görülen bir hatadır.

İkinci neden, sözcüğün tanıdık olmayan yapısıdır. Kişi “kemo” kısmını bir önek olarak değil, tek başına anlamlı bir sözcük gibi düşünürse, sonrasındaki parçayı da kendi tahminine göre biçimlendirebilir. Oysa burada “kemo-” ve “terapi” iki ayrı anlamlı parçanın birleşiminden oluşur ve ikinci parça bozulmadan korunmalıdır.

Üçüncü neden, benzer yazımlara benzetme yapılmasıdır. “Trap” ya da “trap” biçimine yakın görünen kelimelerle çağrışım kurulması, yazımı yanlış yönlendirebilir. Halbuki kemoterapi ile hiçbir ilgisi olmayan bu biçimler, bu kelimenin doğru yazımına bir katkı sağlamaz.

Kemoterapi ile karıştırılanlar

“Kemoterapi” ile karıştırılan kelimelerin başında “kemotrapi” gelir, ancak bu yazılışın Türkçede bir karşılığı yoktur. Bunun dışında ses benzerliği nedeniyle “kemoterapi” ile “kemoterapist” gibi meslek adları karıştırılabilir. Kemoterapist, kemoterapi uygulayan sağlık çalışanını ifade eder ve bu sözcüğün de “terapi” kısmı aynen korunur.

Bir başka karışıklık, kemoterapi sözcüğünün yalnızca tıbbi bağlamda kullanılmasından doğar. Kemik iliği nakli, hedefe yönelik tedavi ya da immünoterapi gibi terimler de kanser tedavisiyle ilişkilidir, ancak bunlar farklı yöntemlere işaret eder. Dolayısıyla bu kelimeleri birbirinin yerine kullanmak anlam hatasına yol açabilir.

Kemoterapi ile örnek cümleler

• Hastanın tedavi planında altı seans kemoterapi uygulanması kararlaştırıldı.
• Kemoterapi sırasında yan etkilere karşı hastaya destekleyici ilaçlar verilecek.
• Sağlık Bakanlığı’nın yeni raporunda, kemoterapi merkezlerinin sayısının artırılması gerektiği vurgulandı.
• Biyoloji dersinde öğrenciler, kemoterapi ilaçlarının hücre bölünmesini nasıl etkilediğini tartıştı.
• Annesinin kemoterapi sürecinde her gün hastaneye gittiğini, bu yüzden uzun süre evde yalnız kaldığını anlattı.