Kompozisyon mu kompazisyon mu?

Kompozisyon neden böyle yazılır?

Kompozisyon, Fransızca composition sözcüğünden alınmış bir kelimedir ve Türkçeye girerken yazımı Türkçenin ses ve yazım düzenine göre uyarlanmıştır. Fransızcadaki -sion sonu Türkçede -syon olarak yazılır. Bu uyarlama, yabancı kökenli birçok kelimede görülür: sansasyon, simülasyon ve emülsiyon gibi sözcükler de aynı kalıpla yazılır. Kelimenin tamamı ise kaynak dildeki telaffuza değil, Türkçe yazım kalıbına göre kurulur.

Bu kuralda dikkat edilmesi gereken nokta, kaynak dildeki harflerin birebir korunmadığıdır. Fransızca yazılışta görünen sonek Türkçede -syon olur, ancak kökteki o sesi korunur. Yani kelimenin ortasındaki o harfi a ile değiştirmek de, sonundaki -sion ekini olduğu gibi bırakmak da yazım hatasıdır.

TDK Yazım Kılavuzu'na göre bu sözcük tek kelimedir ve bitişik ya da ayrı yazım sorunu taşımaz. Anlamı ayrı parçaları bir araya getirerek bütün oluşturma işi ya da öğrenci ödevi olduğu için, bu kelimeyi tek parça olarak yazmak yeterlidir.

Kompozisyon nasıl akılda tutulur?

Kompozisyonda o harfi, kompazisyonda a harfi vardır; kelimeyi söylerken ikinci hecedeki sesi koruyun. Sonundaki -syon eki, sansasyon ve simülasyon gibi sözcüklerdeki yazılışla aynı kalıptadır.

“kompazisyon” yanlışı neden yapılıyor?

Kompazisyon biçiminde yazılan yanlışın temelinde, kelimenin ilk ünlüsünü söylenişte a gibi duyma eğilimi vardır. Konuşma dilinde kompozisyon sözcüğünün ikinci hecesindeki o sesi bazen açık, a’ya yakın okunur ve bu okuyuş doğrudan yazıya geçer.

İkinci neden, Fransızca kaynaklı -sion sonunun Türkçede -syon olduğunu unutmaktır. Bazı kişiler sözcüğü Fransızca yazılışına yaklaştırmaya çalışıp kompozision gibi biçimler kullanır. Bu da yanlış bir yabancı dil benzetmesidir, çünkü Türkçe yazım kılavuzu bu sözcüğü -syon ile kabul eder.

Üçüncü etken, sözcüğün öğrenci ödevi anlamıyla sık kullanılmasıdır. Okulda sık tekrarlanan bir sözcük olduğu için yazım alışkanlığı oluşur, ancak bu alışkanlık yanlış bir biçimin yerleşmesine de yol açabilir.

Kompozisyon ile karıştırılanlar

Kompozisyon sözcüğü, aynı kökten gelen kompozit ile karıştırılabilir. Kompozit, birden çok malzemenin bir araya getirilmesiyle oluşan bileşik malzemeyi ya da bu niteliği anlatan bir sözcüktür ve öğrenci ödevi anlamı taşımaz. Yani bir öğretmen 'kompozisyon yazın' dediğinde kastedilen yazılı anlatım çalışmasıdır, 'kompozit' ise malzeme bilimiyle ilgili bir terimdir.

Bir de sanat ve müzik alanında kullanılan kompozisyon anlamı vardır. Resimde öğelerin düzenlenişini ya da bir müzik eserinin bestelenmesini anlatır. Bu anlamlar birbirine yakın olsa da kelimenin yazımı aynıdır; yalnızca bağlam hangi anlamın kastedildiğini gösterir.

Kompozisyon ile örnek cümleler

• Öğretmen, bu hafta sınıfa tatil konulu bir kompozisyon yazmamızı istedi.
• Konservatuvarın son öğrencisi, yaylı çalgılar için hazırladığı kompozisyonlarla dikkat çekiyor.
• Yeni tasarımın kompozisyonunu toplantıda ekibe sunduk ve küçük değişiklikler önerildi.
• Haberde, sergideki fotoğrafların kompozisyonunun dengeli ve sade olduğu belirtildi.
• Akşam ışığında yolun kenarındaki ağaçlar, tablonun kompozisyonunda güçlü bir çizgi oluşturuyordu.