Konsantre mi konsantire mi?

Konsantre neden böyle yazılır?

Konsantre, Fransızca concentré sözcüğünden alınmıştır. Fransızcada sözcük sonundaki é harfi, Türkçe yazımda genellikle e ile karşılanır. Bu yüzden Fransızcadaki aksan işareti Türkçede kullanılmaz ve kelime konsantre biçiminde yazılır. Aynı düzen kafe (café), bale (ballet) ve abone (abonné) gibi sözcüklerde de görülür.

Bu tür sözcükleri yazarken kaynak dildeki telaffuzu değil, Türkçe yazım geleneğini esas almak gerekir. Fransızcada son ses hafif ve kapalı okunur; Türkçede ise bu sesin karşılığı e harfidir. Dolayısıyla kelimenin sonuna bir ünlü eklemek ya da aksanı korumak yazım hatası sayılır.

Konsantre sözcüğü, yabancı kökenli bir kelimenin Türkçeye yerleşirken yazım biçiminin nasıl sadeleştiğini gösteren iyi bir örnektir. Kelimenin ekli hâllerinde de kök yapısı korunur ve yazım değişmez.

Konsantre nasıl akılda tutulur?

Konsantre kelimesinin sonundaki e, Fransızca concentré'deki é'nin Türkçe karşılığıdır; bu yüzden sondaki sesi ayrıca eklemeye gerek yoktur. Kelimeyi kafe ve bale gibi aynı kalıba giren sözcüklerle birlikte düşünmek kalıbı akılda tutmayı kolaylaştırır.

“konsantire” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın en sık nedeni, sözcüğü Fransızca okunuşuna göre tahmin etmektir. Fransızcadaki son ses bazı kullanıcılara i ya da ire benzer bir ses gibi gelebildiği için konsantire gibi biçimler ortaya çıkar. Oysa Türkçe yazımda bu ses e ile gösterilir ve sözcük burada biter.

Bir diğer neden, Türkçede benzer yapıdaki sözcüklerin etkisidir. Türkçe kelimelerde ünlüyle biten bazı sözcüklere ekleme yapma alışkanlığı, yabancı kelimelere de uygulanmaya çalışılabilir. Bu durumda kelimenin sonuna ekstra bir ünlü veya ses eklenir ve yanlış biçim oluşur.

Aksanlı biçim olan konsantré de sık görülen bir hatadır. Türkçe yazım kurallarında bu tür aksan işaretleri kullanılmadığı için bu biçim de doğru değildir.

Konsantre ile karıştırılanlar

Konsantre ile karıştırılabilecek bir eş sesli sözcük bilinmemektedir; ancak konsantrasyon ile sık karışır. Konsantrasyon, dikkatin bir noktaya toplanması ya da bir maddenin derişiminin artması anlamında kullanılan türetilmiş bir sözcüktür. Konsantre ise daha çok derişik, yoğunlaştırılmış anlamındaki sıfat ya da isim olarak kullanılır.

Örneğin 'Meyve suyunu konsantre hâlinden seyreltip içtik' cümlesinde konsantre kelimesi yoğunlaştırılmış madde anlamında kullanılır. 'Sınavda konsantrasyonumu kaybettim' cümlesinde ise zihinsel dikkat anlamındaki konsantrasyon sözcüğü tercih edilir.

Konsantre ile örnek cümleler

• Akşam yemeğinde tatlı olarak sadece konsantre bir meyve suyu içtik.
• Fabrika, ürünlerini konsantre hâlde depolayıp sevkiyat sırasında seyreltiyor.
• Haberde, bölgedeki kimyasal kirliliğin konsantre bir çözelti hâlinde tespit edildiği bildirildi.
• Öğretmen, öğrencilerden sorulara konsantre olarak bir saat boyunca çalışmalarını istedi.
• Eski şairin dizeleri, az sözcükle çok anlamı konsantre eden bir dille yazılmıştı.