Kurdele mi kurdela mı?

Kurdele neden böyle yazılır?

Kurdele, İtalyanca cordella sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir ödünç kelimedir. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye girerken çoğu zaman söyleniş ve Türkçenin ses yapısına göre uyarlanır; yazımları da bu uyarlamayı yansıtır. Kökendeki sonu a ile biten biçim, Türkçede ince e sesiyle karşılanmış ve yazım kurdele olarak yerleşmiştir. Bu nedenle kelimenin yazımında kaynak dildeki harfleri olduğu gibi korumak yerine Türkçedeki karşılığını esas almak gerekir.

Benzer bir uyarlama başka ödünç sözcüklerde de görülür. İtalyanca piano sözcüğü Türkçede piyano olarak yazılır; burada yabancı kökenin sesi Türkçe harflerle yeniden kurulmuştur. Fransızca balcon kökenli balkon sözcüğü de aynı mantıkla Türkçeye yerleşmiştir. Bu örneklerde ortak nokta, kaynak dilin yazılışının birebir alınmamasıdır. Türkçede yerleşmiş bir ödünç sözcüğün doğru yazımı, TDK’nin kabul ettiği biçimdir.

Kurdele sözcüğünün ekli hâllerinde de aynı ince e sesi korunur: kurdeleler, kurdeleyi, kurdelesi gibi. Ses uyumu ve ekleme düzeni bu biçimi destekler; yazımı değiştirmek için bir neden yoktur.

Kurdele nasıl akılda tutulur?

Kurdele sözcüğü İtalyanca cordella’dan gelir; kaynaktaki a, Türkçede e’ye dönüşmüştür. Sonu e ile bittiğini hatırlamak, kurdela yazımını akla yatkın olmaktan çıkarır.

“kurdela” yanlışı neden yapılıyor?

Kurdela yanlışının en olası nedeni, sözcüğün sonundaki sesi bir a olarak algılamaktır. Kökendeki cordella sözcüğü a ile bittiği için, yabancı kökenli bir kelimeyi yazarken kaynağın sonunu hatırlamak ve onu aynen taşımak yaygın bir eğilimdir. Konuşmada ünlünün açık ya da kapalı söylenişi de bu karışıklığı büyütür.

Bir diğer neden, Türkçede a ile biten pek çok sözcüğün benzer bir ses düzenine sahip olmasıdır. Bu benzerlik, kurdela biçiminin doğal görünmesine yol açar. Oysa kurdele sözcüğünde ses uyumu ince e üzerine kuruludur ve yazım da bunu takip eder.

Ayrıca sözcük çoğu zaman yazıya geçirilirken telaffuz üzerinden kontrol edilir. Kurdele sesi okunurken son hece ince e ile biter ama hızlı konuşmada bu ses zayıf duyulabilir. Bu da yazarı yanlış harfe yönlendirebilir.

Kurdele ile karıştırılanlar

Kurdele ile şerit sözcükleri anlam olarak birbirine yakındır ama aynı şey değildir. Şerit, uzun ve ince her türlü dar parçayı anlatan genel bir sözcüktür; kumaş, kâğıt ya da metal şerit olabilir. Kurdele ise özellikle ipekli, süslemek ya da bağlamak için kullanılan dar kumaş parçasıdır. Bir paket etrafına bağlanan ince kumaş için kurdele demek daha yerinde olur.

Kurdele, saç süsü olarak kullanıldığında saç bağı ya da tokası gibi sözcüklerle de yakınlaşır; ama kurdele doğrudan şerit biçimindeki kumaşı anlatır. Bu nedenle sözcüğü seçerken hangi nesnenin kastedildiğine bakmak yeterlidir.

Kurdele ile örnek cümleler

• Düğün hazırlığında masaların üzerine ince altın kurdeleler bağlandı.
• Lütfen sipariş formunda kurdelenin rengini ve uzunluğunu belirtin.
• Küçük kızın saçındaki mavi kurdeleyi düzeltirken gülümsedi.
• Müze, yeni sergisinin açılışını kırmızı bir kurdeleyi kesmekle başlattı.
• Eski bir romanda, kuşağa iliştirilen ipekli kurdelelerin rüzgârda uçuşması anlatılır.