Ön söz mü önsöz mü?

Ön söz neden böyle yazılır?

Türkçede “ön” sözcüğü, “önde, önceki, ilk bölüm” anlamında kendi başına bir kelimedir ve birçok birleşik adda ayrı yazılır: ön kapak, ön sayfa, ön koşul, ön ödeme, ön yargı. Bu kelime de aynı mantıkla “ön” ve “söz” olmak üzere iki ayrı sözcükten oluşur. Her iki kelimenin de bağımsız anlamı olduğu ve birleşmenin kalıplaşmadığı durumlarda ayrı yazım tercih edilir.

Ön söz, bir eserin başına konan ve yazarın kitap hakkında okuyucuya kısa bilgi verdiği bölümü adlandırır. Bu bölüm kitabın gövdesinden önce gelir; konusu, amacı, hazırlanma sürecindeki zorluklar veya teşekkürler buraya yazılabilir. Aynı kökten gelen “sonsöz” kelimesi de sondaki bölümü karşılar ve o da benzer bir yapıya sahiptir; ancak TDK’nın yazım tercihi bu kelimelerin iki sözcük olarak ayrı yazılması yönündedir.

Aynı kuralı gösteren başka örnekler arasında ön ödeme, ön koşul ve ön yargı sayılabilir. Bu kelimelerin hiçbirinde ön ile ikinci sözcük birleşip tek bir ad hâline gelmemiştir. Yazımda bitişik ya da ayrı tercihini belirlerken, kelimenin hem içerik hem de söyleyiş bakımından iki ayrı parçadan oluştuğuna bakmak yararlıdır.

Ön söz nasıl akılda tutulur?

Ön söz kelimesinde “ön” ile “söz” iki ayrı tam kelime olarak düşünülebilir: önde duran sözler. Kitabın başında yer alan bu yazı, gövdeden önce gelen “ön” bölümdür ve ayrı yazılır.

“önsöz” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan önsöz biçimi, kelimenin günlük konuşmada hızlı söylenmesi ve yazarken iki sözcüğün tek kelime gibi algılanmasından kaynaklanır. “Önsöz” bir kitabın başındaki bölümü anlatan kelimeyle kulağa neredeyse aynı geldiği için, yazan kişi ayrım yapmadan iki kelimeyi birleştirebilir.

Bir diğer neden, “önsöz” ile “önyargı”, “önplan” gibi bitişik yazılan benzer kelimelerin zihinde karışmasıdır. Yazarlar bu kalıba benzeterek “ön” ön ekiyle başlayan her adı bitişik yazabileceklerini düşünebilir. Oysa “önyargı” kalıplaşmış bir isimdir ve TDK’da bitişik yazılırken “ön söz” iki sözcüklü bir yapı olarak kalır.

Ayrıca kitap ve dergi kapaklarında veya tasarım metinlerinde kısaltılmış, tek satırlık bir başlık görünümü bitişik yazımı teşvik edebilir. Ancak yazım kuralları bu görünümü değil, sözcüğün kendi yapısını esas alır.

Ön söz ile karıştırılanlar

“Ön söz” ile “sonsöz” kelimeleri aynı yapıda düşünülür ama anlamları karşıttır. Ön söz kitabın başına konan yazıyı, sonsöz ise sona eklenen kapanış bölümünü anlatır. İkisi de TDK’da ayrı yazılan sözcüklerdir.

Bir diğer karışıklık “söz” kelimesinin farklı anlamlarıyla ilgilidir. Burada “söz” bir yazılı bölümü ya da konuşma parçasını değil, bir metnin giriş bölümünü karşılamak için kullanılmış bir isim olarak geçer. Bu kullanımda sözcük “sözcük” ya da “konuşma” anlamına gelmediği için ayrım bu bağlamdan anlaşılır.

Ön söz ile örnek cümleler

• Kitabın ön sözünde yazar, bu çalışmayı hangi amaçla kaleme aldığını ve okuyucudan neyi beklediğini anlatıyor.
• Raporun ön sözü kısa tutulmalı; asıl veriler ve sonuçlar ekler bölümünde yer almalı.
• Çevirmen, eserin ön sözüne çeviri sırasında karşılaştığı zorlukları ve tercih ettiği yöntemi eklemiş.
• Dedem, eski fotoğraf albümünün ön sözünü el yazısıyla kendi kendine yazmıştı.
• Haberde, yeni yayımlanan anı kitabının ön sözünden birkaç bölüm alıntılandı.