Ön yargı mı önyargı mı?

Ön yargı neden böyle yazılır?

Bu kelimede temel konu, ön ile yargının bitişik mi ayrı mı yazılacağıdır. TDK sözlüğü madde başını ön yargı olarak verir, yani kelime iki ayrı sözcük halinde yazılır. Bu yazım, yazılı metinlerde sık görülen önyargı biçiminden farklıdır ve yazım kılavuzundaki ayrı yazım tercihiyle uyumludur.

Aynı mantık, ön sözcüğüyle kurulan başka isim tamlamaları için de geçerlidir. Örneğin ön koşul, ön ödeme ve ön plan biçimleri ayrı yazılan kullanımlara örnektir. Bu sözcükler de bir kavramı tek başına değil, ön sözcüğünün belirlediği bir isim tamlaması olarak taşır. Yazarken her ön ile başlayan birleşimi bitişik yazmak yerine, o kelimenin TDK madde başına bakmak en güvenli yoldur.

Önemli bir ayrım da şudur: ön yargı kavramı, yargının önceden, yani bilgi ve deneyime dayanmadan ya da yeterince incelenmeden oluşmasını anlatır. Bu anlam, kelimenin yazımını değiştirmez; yalnızca kullanım bağlamını belirler.

Ön yargı nasıl akılda tutulur?

Ön yargıyı iki ayrı adım gibi düşünün: önce bir ön hüküm, sonra yargı. Kelimedeki ön, yargıdan önce gelen ve onu hazırlayan bir durumu anlatır, bu yüzden iki parça ayrı tutulur.

“önyargı” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan önyargı biçimi, iki sözcüğün konuşmada tek bir akışta söylenmesinden kaynaklanır. Ön ile yargı arasında belirgin bir duraklama olmadığında yazar kelimeyi tek parça gibi algılayabilir ve bitişik yazabilir. Bu alışkanlık özellikle hızlı yazılan mesajlarda ve sosyal medya metinlerinde yaygınlaşır.

İkinci neden, kelimenin çoğu zaman tek bir kavram gibi kullanılmasıdır. Bir kavram sık tekrarlandığında ve yazılı metinlerde sürekli görüldüğünde, kullanıcılar onu sözlük yazımından bağımsız olarak tek kelime sanabilir. Bu durum özellikle önyargılı, önyargısız gibi türevlerde de tekrarlanır.

Üçüncü neden, yabancı dillerdeki benzer kavramların tek sözcük olarak yazılmasından etkilenmektir. Bu etki, Türkçede ön ile başlayan birleşiklerin nasıl yazılacağı konusunda karışıklığa yol açabilir.

Ön yargı ile karıştırılanlar

Ön yargı ile yargı kelimeleri birbirine yakındır ama farklı kullanılır. Yargı tek başına bir mahkemenin verdiği karar ya da genel olarak bir değerlendirme anlamına gelebilir. Ön yargı ise bu değerlendirmenin önceden, yeterli inceleme yapılmadan oluşmuş biçimini belirtir; anlamı daha dardır ve çoğunlukla olumsuz bir tutumla birlikte kullanılır.

Bir diğer karışıklık, ön sözcüğünün tek başına kullanılmasıyla oluşur. Ön, yön ya da sıra bildiren bir sözcüktür ve ön yargı kavramında yalnızca bir bileşen olarak yer alır. Bu nedenle ön yargı ifadesini okurken iki kelimeyi ayrı düşünmek anlamın doğru kavranmasına yardımcı olur.

Ön yargı ile örnek cümleler

• Mülakata girerken ön yargılarını bir kenara bıraktığını söyleyen yönetici, adayları yalnızca yetkinliklerine göre değerlendirdi.
• Sınıfa yeni gelen öğrenciye yönelik ön yargıların, onunla kurulan ilk iletişimi nasıl etkilediğini araştırmacılar tartıştı.
• Basın açıklamasında, göç eden toplulukla ilgili ön yargıdan kaçınılması gerektiği vurgulandı.
• Dedesi, kitabı okumadan karar veren komşularının ön yargılı tutumlarına gülümseyerek karşılık veriyordu.
• Gözlerindeki ön yargının çözülmesi için uzun bir süre konuşmak ve birlikte vakit geçirmek gerekmişti.