Pek çok mu pekçok mu?

Pek çok neden böyle yazılır?

“Pek çok” bir birleşik kelime değil, iki sözcüğün yan yana gelip tek bir anlam birimi oluşturduğu bir sıfat öbeğidir. Türkçede bu tür yapılar, her iki sözcüğün kendi anlamını ve vurgusunu koruduğu durumlarda ayrı yazılır. “Pek” tek başına “oldukça, epey” anlamına gelen bir belirteçtir; “çok” ise sayı ya da miktar bakımından fazlalığı anlatır. İkisi bir araya geldiğinde “yeterinden fazla” anlamını veren sıfat ortaya çıkar; ancak yazımda bu birleşme bitişik bir sözcüğe dönüşmez.

Aynı yazım mantığı başka öbeklerde de geçerlidir. “Çok iyi”, “pek iyi”, “hiç kimse”, “pek az” gibi ikililerde ilk sözcük ikinci sözcüğü niteler ve ikisi ayrı yazılır. Bu öbeklerin ortak özelliği, birleşmenin bir sözcük türetmediği, sadece ilk öğenin ikincisinin anlamını güçlendirdiği veya sınırladığı yapılar olmasıdır. TDK, bu tür ifadeleri bitiştirmeyi gerektiren bir sözcük birimi olarak görmez.

Bu nedenle “pek çok” öbeği, konuşmada tek bir vurguyla söylense bile yazıda iki ayrı kelime olarak yazılmalıdır. Ses olarak bitişik duyulması, yazımda bitişik yazmayı haklı çıkarmaz. Yazım kuralı, söyleyişteki akıcılığı değil, sözcük birimini esas alır.

Pek çok nasıl akılda tutulur?

“Pek” ve “çok” iki ayrı sözcüktür ve öbeğin anlamı ikisinin ayrı taşıdığı işlevlerden gelir: “pek” niteleme gücünü, “çok” miktar anlamını verir. Yazarken ikinci sözcüğü “çok” olarak düşünürseniz, iki kelimenin ayrı olduğunu hatırlamak kolaylaşır. Bu öbeği “pek çoklar” gibi çoğullaştırılmış bir biçimle değil, daima “pek çok” diye yazın.

“pekçok” yanlışı neden yapılıyor?

“Pekçok” biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, iki sözcüğün hızlı konuşmada tek bir ses bütünü gibi algılanmasıdır. “Pek” ve “çok” art arda söylendiğinde aradaki boşluk ses olarak hissedilmez ve yazarken de tek kelime gibi düşünülür. Bu durum, “pekçok”un bir sözlük maddesi gibi görünmesine yol açar.

İkinci neden, Türkçede birleşik sözcüklerin bitişik yazılma eğilimidir. “Pekiştirme”, “pekâlâ” gibi sözcükler bitişik yazıldığı için kullanıcı “pek” ile başlayan her yapının bitişik olduğunu varsaymaya yatkın olabilir. Oysa “pek” kelimesi burada bir türetme öğesi değil, bağımsız bir belirteçtir.

Üçüncü neden ise sık tekrarın getirdiği alışkanlıktır. İnternet ve mesajlaşma ortamında hızlı yazım, boşlukları atlamaya neden olur. “Pek çok” öbeği çok sık geçtiği için yazarlar kelimeyi refleks olarak tek parça halinde yazabilir. Bu, sözlük yazımıyla ilgisi olmayan bir alışkanlıktır.

Pek çok ile karıştırılanlar

“Pek” tek başına kullanıldığında yalnızca “oldukça, epey” anlamına gelir ve “pek çok” öbeğinden ayrı bir yapıdır. Örneğin “Bu film pek iyi değildi” cümlesinde “pek” bir belirteçtir ve öbek oluşturmaz. “Pek çok” ise sıfat olarak bir isimden önce gelir ve bir miktarı tanımlar: “Pek çok kişi katıldı.” Bu iki kullanımı birbirine karıştırmamak gerekir.

“Çok” sözcüğü de tek başına “fazla” ya da “pek” anlamında kullanılabilir: “Çok güzel bir gün”, “Çok kitap okudum”. Bu durumda “pek” sözcüğü yoktur ve öbek yapısı oluşmaz. “Pek çok” öbeğinde ise “çok”un “pek” tarafından güçlendirildiği bir birlikte kullanım söz konusudur. Yazarken bu ayrımı görmek, yanlış bitiştirmeyi önler.

Pek çok ile örnek cümleler

• Fuar açılışına pek çok ziyaretçi geldi ve stantlar akşama kadar doluydu.
• Projenin ilk aşamasında pek çok teknik sorunla karşılaştık, ancak ekip bunların hepsini çözdü.
• Kentteki yeni kütüphanenin açılış törenine pek çok öğrenci ve veli katıldı.
• Öğretmen, sınavdan önce bize pek çok örnek soru çözdürdü ve konuları tekrar ettirdi.
• Eski mahallemizde pek çok ağaç kesildiği için yaz aylarında gölge bulmak zorlaşmıştı.