Penaltı mı penalti mi?

Penaltı neden böyle yazılır?

Penaltı sözcüğü İngilizce penalty kelimesinden geçmiştir. Türkçeye alınan yabancı sözcüklerin yazımında, kaynak dildeki söyleyişe ve Türkçenin ses yapısına bakılır. İngilizcede sonda bulunan y sesi Türkçede çoğu zaman ı ya da i ile karşılanır. Bu yüzden penalty sözcüğü Türkçede sondaki y sesi yerine ı harfiyle yazılır ve penaltı biçimi oluşur.

Türkçe yazımda aynı eğilimi gösteren başka yabancı kelimeler de vardır. Örneğin party sözcüğü parti, hobby sözcüğü hobi olarak yazılır. Bu kelimelerde sondaki y sesi Türkçede ince ünlüyle ya da ünlü bir harfle karşılanır. Penaltı da bu genel yazım eğiliminin bir parçasıdır; ancak burada sözcüğün sonunda ı yazılması, Türkçe ünlü uyumuna ve okunuşa uygun bir karşılık oluşturur.

Bu tür sözcüklerde yazımı belirleyen temel ölçüt, Türk Dil Kurumunun ilgili madde başlığı ve sözlük kaydıdır. Penaltı için TDK kaydı penaltıdır biçimini gösterir. Bu nedenle kelimeyi yazarken kaynak dildeki sonuna bakmak yerine Türkçe yazılış kuralına uygun olan ı biçimini seçmek gerekir.

Penaltı nasıl akılda tutulur?

Penaltıyı, kalenin önünde kalecinin karşısına çıkan ve sonu ı ile biten bir vuruş olarak hatırlamak kolaylaştırır. Sözcüğün son sesini Türkçede ı olarak düşünmek, yazım hatasını önler.

“penalti” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan penalti biçimi, sözcüğü İngilizce penalty kelimesinin okunuşuna yaklaştırarak yazma eğiliminden doğar. Sondaki y sesi, yazıya aktarılırken i harfiyle karşılanmak istendiğinde penalti oluşur. Oysa Türkçede bu kelime ı ile yazılır ve okunuşu da bu biçime uygundur.

Bir başka neden, yabancı kelimelerde sondaki y harfinin ı ya da i olarak yazılmasının kişiden kişiye değişebilmesidir. Bu yüzden bazı yazarlar kelimeyi tanıdık bir yabancı kalıbına göre yazar. Penalti biçimi, parti ya da hobi gibi kelimelerdeki i sonu alışkanlığını çağrıştırabilir. Ancak penaltı için doğru yazım ı sonudur ve kelimenin sözlük kaydı da bunu açıkça gösterir.

Penaltı ile karıştırılanlar

Penaltı sözcüğü futbolda sıkça şut ya da vuruş kavramlarıyla birlikte anılır. Ancak penaltı, yalnızca ceza alanı içinde kural dışı bir hareket sonucu kaleciye karşı yapılan özel bir vuruştur. Her şut penaltı değildir. Bu iki kavramı ayırmak, kelimenin anlamını doğru kullanmak için önemlidir.

Ayrıca futbol dışında karıştırılabilecek bir kullanım da vardır. TDK tanımında belirtildiği gibi, elemeli maçların eşitlik durumlarında takımların üstünlük sağlamak için rakip kaleye yaptığı vuruşlar da penaltı olarak adlandırılır. Bu kullanım da yine aynı sözcüğün iki farklı bağlamdaki karşılığıdır ve yazımı değişmez.

Penaltı ile örnek cümleler

• Maçın son dakikasında hakem ceza sahasında yapılan faul üzerine penaltı kararı verdi.
• Kaptan, penaltıyı soğukkanlılıkla kullanarak takımına galibiyeti getirdi.
• Haber metninde, eşitlik bozulmadığı için uzatmalara kalmadan penaltı atışlarına geçildiği belirtildi.
• Antrenör, öğrencilerine penaltı vuruşunda ayak bileğinin nasıl kullanılacağını anlattı.
• Kalecinin tek başına karşılaştığı bu anı, penaltının en gergin bölümü olarak hatırladım.