Prosedür mü presedür mü?

Prosedür neden böyle yazılır?

Prosedür, Fransızcadan alınmış bir sözcüktür ve Türkçeye girerken yazımı Türkçenin ses ve yazım alışkanlıklarına uyarlanmıştır. Fransızca procédure biçimindeki sesli harf “é” Türkçede “e” ile karşılanmış, sondaki “-ure” eki ise Türkçede “-ür” olarak yazılmıştır. Böylece kelimenin başındaki “pro” ön eki korunmuş, ortadaki “é” ise düz “e” olmuştur.

Aynı uyarlama mantığı başka Fransızca kökenli sözcüklerde de görülür. Protokol (protocole), profesyonel (professionnel) ve proje (projet) gibi kelimelerde de başta “pro” biçimi korunur. Bu kelimelerde Fransızcadaki yazım kuralları Türkçe yazımda sadeleştirilmiş, söylenişe yakın bir biçim alınmıştır. Prosedür de bu örüntünün bir parçasıdır.

Yabancı kökenli bir sözcüğü yazarken aslına bakmak tek başına yeterli olmaz; Türkçedeki kabul edilmiş biçim esas alınır. Bu nedenle kelimenin Fransızca aslındaki “pré” ya da “c” harfinin sesi, Türkçe yazımda doğrudan yansıtılmaz. Doğru yazım TDK’nın kabul ettiği prosedür biçimidir.

Prosedür nasıl akılda tutulur?

Prosedürde başlangıç “pro” ile yazılır; aynı “pro” önekini protokol ve proje de taşır. Presedan ise ayrı bir kelimedir ve yazılışı “pre” ile başlar, anlamı emsal ve önceki karardır.

“presedür” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım presedür biçiminde en çok görülür. Bunun nedeni, Fransızca procédure içindeki “c” harfinin “s” sesiyle okunması ve kelimenin başındaki “pro” yerine Türkçede daha sık rastlanan “pre” önekinin zihinde çağrışım yapmasıdır. “Pre-” önekli prestij ve prevaryete benzeyen kelimeler yanlış tahmini kolaylaştırır.

İkinci neden, Türkçede yazılışça benzeyen presedan sözcüğüdür. Presedan, önceki bir kararı ya da örneği anlatan başka bir kelimedir ve kulağa prosedür’e çok yakın gelir. Bu benzerlik, iki kelimenin birbirine karışmasına yol açar.

Üçüncü olarak, sondaki “-ür” biçimi de hatalara sebep olur. Yazanlar “prosedur” biçiminde ü harfini atabilir. Ancak doğru yazımda ü harfi kalmalıdır.

Prosedür ile karıştırılanlar

En sık karışan sözcük presedandır. Presedan, bir hukuki kararın ya da daha önce yaşanmış bir olayın sonraki durumlara örnek olması anlamına gelir. Örneğin “Bu karar yeni bir presedan oluşturdu” cümlesinde söz konusu olan emsal kavramıdır. Prosedür ise bir işin yapılış usulünü, adımlarını anlatır: “Bu davada prosedür hatası yapıldı” cümlesinde kastedilen işlem usulüdür.

İki kelimenin ortak noktası, hukuk ve idare alanlarında sık geçmeleridir. Bu yüzden yazımı karıştırmak kolaydır. Anlamı düşünmek, hangi kelimenin kullanılacağına karar vermeyi kolaylaştırır: bir usul anlatılıyorsa prosedür, bir önceki örnek anlatılıyorsa presedan yazılır.

Prosedür ile örnek cümleler

• Bu işlem için kurumun belirlediği prosedürü adım adım izlemek zorundayız.
• Hastanede yeni hasta kabul prosedürleri bugünden itibaren tüm birimlerde uygulanacak.
• Deneyden önce her öğrencinin güvenlik prosedürlerini okuması gerekir.
• Babam, o yılların bütün resmi prosedürlerini ezbere bilen eski bir memurdu.
• Teklifin değerlendirilmesi, şirketin iç prosedürleri tamamlandıktan sonra yapılacak.