Protokol mu prokotol mu?

Protokol neden böyle yazılır?

Protokol, Fransızca protocole sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir isimdir ve yazımı, yabancı kökenli kelimelerin Türkçe yazım alışkanlığına uyarlanmasıyla belirlenir. Fransızcada c harfi a, o, u gibi kalın ünlülerden önce geldiğinde Türkçede çoğu zaman k ile karşılanır; bu yüzden protocole biçimindeki c, protokol yazımında k olur. Aynı düzen kontrol (contrôle) ve kanal (canal) gibi sözcüklerde de görülür.

Fransızcadaki sessiz e harfi Türkçeye aktarılırken düşer ve kelime Türkçe söyleyişe uygun olarak -ol biçiminde biter. Bu sadeleşme nedeniyle sona e eklemek ya da araya yabancı bir harf sokmak yanlıştır. Bu biçim, protokole, protokolü gibi tüm çekimlerde sabit kalır.

Sözcük tek parça yazılır ve ekler kesme işaretiyle ayrılmaz: protokolü, protokole, protokolden. Kelime yalnızca cümle başında ya da özel bir ad gibi kullanıldığında ilk harfi büyütülür. Protokol bir isim olduğu için kendi başına yazılır ve birleşik bir sözcük oluşturmaz.

Protokol nasıl akılda tutulur?

Sözcüğü pro-to-kol diye üç heceye ayırın; sondaki kol hecesinde k ve o harfleri doğru sırayla gelir, prokotol yazımı ise bu sırayı bozarak k ile o’yu yer değiştirir. Yazarken önce pro ve to hecelerini tamamlayıp son hecede k-o-l dizilimini kontrol etmek yeterlidir.

“prokotol” yanlışı neden yapılıyor?

Prokotol biçiminde yapılan hata, söyleyişte ve yazılışta k ile o harflerinin yer değiştirmesinden kaynaklanır. Hızlı yazarken göz ya da parmak kelimenin ortasındaki iki harfi karıştırabilir; özellikle uzun ve tanıdık olmayan yabancı bir sözcükte bu kayma sık görülür.

Bir başka neden, sözcüğü Fransızca yazılışını hatırlayarak yazmaktır. Protocole biçimindeki c ve sondaki -ole ekleri, kişinin zihninde Türkçe yazımın yerini alabilir ve c yerine k yazmama ya da sondaki e’yi korumaya yol açabilir. Sözcüğü Fransızcadaki hâliyle düşünmek bu hatayı büyütür.

Son olarak, bazı yazım hataları harf sırası karışıklığından gelir. Protkol ya da protokal gibi biçimler de benzer dikkatsizlikten doğar ve aynı kelimenin farklı yanlış hâlleri olarak görülür.

Protokol ile karıştırılanlar

Protokol, anlam olarak tutanak, sözleşme ve usul gibi kelimelerle ilişkilidir; ancak bunlarla yazım açısından karıştırılmamalıdır. Tutanak bir toplantının yazılı kaydını ifade ederken protokol, imzalanan belgeyi ya da uyulması gereken kurallar bütününü anlatabilir; bu iki sözcük yazımca hiç benzemez.

Bir başka karışıklık, protokol kelimesinin iki sözcüklü kullanımlarında ortaya çıkar. Protokol kuralları gibi ifadelerde sözcükler ayrı yazılır; protokolkuralları ya da protokolkuralı gibi bitişik biçimler yanlıştır. Kelime tıp alanında tedavi protokolü gibi ifadelerde de kullanılır, ancak yazımı değişmez.

Protokol ile örnek cümleler

• Görüşme sonunda iki heyet, sınır güvenliğine ilişkin hazırlanan metni protokole bağladı.
• Haber bültenine göre iki ülke, ticaret konusunda yeni bir protokolü resmen imzaladı.
• Ziyaret programının her adımı, protokol kurallarına uygun olacak biçimde ayrıntılı olarak planlandı.
• Diplomasi dersinde öğrenciler, devlet başkanlarının karşılanmasında uygulanan protokolün nasıl işlediğini inceledi.
• Büyükannem sofrada misafirin yerini gösterme protokolünü bile eski bir gelenek gibi titizlikle hatırlardı.