Rezervasyon mu rezarvasyon mu?

Rezervasyon neden böyle yazılır?

Rezervasyon, Fransızca réservation sözcüğünün Türkçeye alınmış biçimidir. Yabancı kökenli sözcüklerde Türkçe yazımın temel ilkesi, sözcüğün alındığı dildeki asıl yazılışı değil, Türkçe ses düzenine ve yazım kurallarına uygun, dilde yerleşmiş biçimi esas almaktır. Bu nedenle kelimenin yazımı Fransızca aslına bakılarak değil, TDK’nin kabul ettiği biçim izlenerek belirlenir.

Bu tür sözcüklerde en sık görülen sorun, yabancı telaffuzun ya da kökenin yanlış tahmin edilmesidir. Benzer yapıdaki örnekler arasında otomobil, otel, kontrol, prova, sistem gibi sözcükler bulunur; bunların her biri Türkçede kendi yerleşik yazılışıyla kullanılır. Rezervasyon da aynı grupta düşünülmelidir: Fransızcadaki ses ve harf yapısı, Türkçe okunuşa göre değil, dilimizde kabul görmüş biçime göre yazılır.

Kelimenin türü ve ekleri de yazımı etkilemez. Rezervasyon sözcüğüne iyelik, çokluk ya da hâl ekleri getirildiğinde kök değişmez; yalnızca ek eklenir. Örneğin rezervasyonum, rezervasyonlar, rezervasyonu gibi biçimlerde kökün yazımı sabit kalır.

Rezervasyon nasıl akılda tutulur?

Kökünde ‘rezerv’ bulunduğunu ve sözcüğün ‘rezerve’ etmek fiiliyle aynı aileden geldiğini hatırlayın. Kökteki ‘e’ harfi, sözcüğün ikinci hecesinde de korunur: rez-er-vas-yon.

“rezarvasyon” yanlışı neden yapılıyor?

Rezarvasyon biçimi, kelimenin ikinci hecesindeki ‘ser’ kısmının ‘sar’ gibi okunmasından ve bunun yazıya yansımasından kaynaklanır. Söyleyişte ‘e’ sesinin açık ya da kapalı duyulması, yazarken harfin yanlış seçilmesine yol açabilir.

Bir diğer neden, sözcüğün kökünün ‘rezerv’ olduğunun akılda tutulmamasıdır. Rezerv kökünü hatırlayan kişi ‘e’ harfinin korunması gerektiğini daha kolay fark eder. Kökü bilinmeyen durumlarda ise harfler, duyulan sese göre tahmin edilerek değiştirilebilir.

Yabancı dilden girmiş kelimelerde yazım yanlışları genellikle benzetme yoluyla oluşur. Türkçede ‘-asyon’ ile biten pek çok sözcük bulunduğu için, bu sonek çevresinde başka harf değişikliklerinin de yapılabildiği görülür.

Rezervasyon ile karıştırılanlar

Rezervasyon ile rezerve arasında biçim ve anlam ilişkisi vardır; ikisi aynı kökten türemiştir. Rezerve sözcüğü genellikle ‘ayrılmış, ayırtılmış’ anlamında sıfat olarak ya da ‘rezerve etmek’ biçiminde fiil öbeğinde kullanılır. Rezervasyon ise yapılan ayırtmanın kendisini, yani bir ayırtma işlemini ifade eder.

Örneğin ‘Oda rezerve edildi’ ile ‘Oda için rezervasyon yaptırdım’ cümleleri aynı durumu farklı biçimlerle anlatır. Birinde işlem yapılmış bir sıfat ya da fiil yapısı, diğerinde ise ayırtma işleminin adı görülür. Yazımda ‘rezerve’ ve ‘rezervasyon’ birbirinin yerine kullanılamaz.

Rezervasyon ile örnek cümleler

• Hafta sonu için otele önceden rezervasyon yaptırdık, bu yüzden resepsiyonda bekleme yapmadık.
• Rezervasyonsuz gelen misafirlerimiz için bu akşam birkaç masa ayırdık.
• Müşteri, iki kişilik rezervasyonunu saat sekize aldırmak istediğini e-postayla bildirdi.
• Üniversite kütüphanesinde ders çalışma salonu rezervasyonları çevrimiçi sistemden yapılabiliyor.
• Uçuş iptal olduğu için rezervasyonlarımızın yeni tarihe taşınması gerekti.