Söz konusu mu sözkonusu mu?

Söz konusu neden böyle yazılır?

Türkçede bazı kelimeler ya da kelime grupları birleşip tek bir sözcük olur, bazıları ise ayrı yazılmayı sürdürür. Birleşik kelimeler, bir kavramı tek bir birim olarak adlandıran ve anlamı parçaların toplamından ayrılan yapılardır. "Söz konusu" ise bu türden bitişik bir sözcük değil, kalıplaşmış bir sıfat öbeğidir. İlk kelime "söz" bir isimdir, ikinci kelime "konu" da isim olarak gelip iyelik ve sıfat işleviyle birlikte kalıp bir anlam kazanır. Bu tür kalıplaşmış öbekler TDK yazım anlayışında ayrı yazılır.

Aynı mantık, birlikte kullanılıp tek bir kavram veya işlev ifade eden başka öbekler için de geçerlidir. "Söz verme", "söz almak", "göz önünde" ya da "bir yerde" gibi ifadeler, parçaları ayrı yazılan ve bağlamda bütün olarak okunan yapılardır. Bu örneklerin hepsinde kelimeler ayrı kalır çünkü ayrı bir sözcük olarak yerleşmemiştir.

Bitişik yazımın tek bir kriteri olarak yalnızca "çok kullanılıyor" denemez. Bir öbeğin bitişik yazılabilmesi için sözlükte ayrı bir madde olarak yer alması ve yeni bir sözcük kimliği kazanması gerekir. "Söz konusu" bu noktada henüz ayrı bir sözcük olarak yerleşmiş değildir ve bu yüzden ayrı yazılır.

Söz konusu nasıl akılda tutulur?

"Söz" ve "konu" iki ayrı isimdir; yan yana gelip "sözü edilen" anlamını taşıyan bir öbek oluşturur. Kelimeler ayrı kaldığı için "söz konusu" yazılır; "sözkonusu" ise tek kelime gibi görünerek bu yapıyı bozar.

“sözkonusu” yanlışı neden yapılıyor?

"Sözkonusu" biçimi, öbeğin iki kelimeden oluştuğu unutulup tek bir kelime gibi algılanmasından kaynaklanır. Hızlı yazımda ya da yazılı metinleri klavyede çabuk girerken kelimeler arasındaki boşluğun atlanması sık görülen bir yanlıştır. Bu da yazımı zamanla bir bitişik kelime alışkanlığına dönüştürür.

İkinci bir neden, "söz konusu" öbeğinin sık kullanılmasıdır. Sık geçen bir ifade, zihinde tek parça gibi yerleşir ve yazarken bu tek parça algısı bitişik yazıma yol açabilir. Oysa ifadenin sıklığı, yazım biçimini bitişik yapmaz.

Bazı yazarlar bu biçimi, "sözcük", "sözleşme" ya da "sözlük" gibi "söz" ile başlayan bitişik kelimelere benzeterek de yanlış yazabilir. Ancak "sözlük" ve "sözleşme" birleşik sözcüklerdir, "söz konusu" ise ayrı yazılan bir öbektir. Bu benzerlik, yanlış yazımı kolaylaştırır.

Söz konusu ile karıştırılanlar

"Söz konusu" ile "söz" ve "konu" kelimelerinin tek başına kullanımı karıştırılabilir, ancak anlam farkı nettir. "Konu" kelimesi tek başına bir yazının ya da konuşmanın ana fikrini anlatır: "Toplantının konusu bütçeydi." "Söz konusu" ise bu konunun ya da kişinin belirli bir bağlamda anılması anlamına gelir: "Söz konusu rapor henüz teslim edilmedi."

Bir diğer karışıklık, "söz" ile "söz konusu" arasında yapılabilir. "Söz vermek" ya da "söz almak" gibi ifadelerde "söz" bir taahhüt ya da konuşma hakkı anlamını taşır. "Söz konusu" öbeğinde ise "söz" anlamını yitirmiş, "anılan, adı geçen" anlamına yakın bir işlev görmektedir.

Söz konusu ile örnek cümleler

• Söz konusu ürünlerin iade süresi on dört gündür, lütfen faturanızı saklayın.
• Bütçe artışı söz konusu olduğunda ekip her zaman daha dikkatli davranır.
• Gazete, söz konusu olayın ayrıntılarını bugünkü sayısında yayımladı.
• Sınavda söz konusu konuların hangilerinin çıkacağını öğretmenimiz önceden bildirdi.
• Ayrılık, dünyanın en ağır kararlarından biri olarak söz konusu ettiği o sessiz odanın duvarlarında yankılanıyordu.