Vejetaryen mi vejeteryan mı?

Vejetaryen neden böyle yazılır?

Vejetaryen, Fransızca végétarien sözcüğünden alınmıştır. Yabancı kökenli sözcükler Türkçeye girerken telaffuza ve Türkçenin ses yapısına göre uyarlanır, ancak yazımda çoğu zaman kaynak dildeki biçimin Türkçe karşılığı esas alınır. Bu kelimede Fransızca “é” sesi Türkçede “e” ile karşılanır, Fransızca “-ien” sonu ise Türkçede “-yen” olarak yazılır. Bu yüzden kelime “vejetaryen” biçiminde kalıplaşmıştır.

Bu tür uyarlamalar Türkçede başka yabancı kökenli sözcüklerde de görülür. Örneğin Fransızca kökenli “amatör” ve “restoran” sözcükleri, kaynak dildeki vurgu ve ses özelliklerinin Türkçe yazımda nasıl karşılandığını gösterir. Yabancı sözcüklerin yazımında, sözlükte yer alan biçim tek doğru kaynak olarak kabul edilir ve kişisel telaffuza göre değiştirilmez.

Kelimeyi yazarken ilk hecenin “ve-” ile başladığını, ardından “-je-” ve “-ta-” seslerinin geldiğini ve sondaki “-yen” ekinin korunduğunu akılda tutmak yeterlidir. Sözcüğün yazımı, kökteki Fransızca biçimden sapmadan Türkçe ses düzenine oturtulmuş durumdadır.

Vejetaryen nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi “vejetaryen” biçiminde, “vejetarian” gibi bir çağrışımla değil, sonu “-yen” ile biten yabancı sözcük gibi düşünün. Sonda “yen” olduğunu ve ortada “-tar-” bulunduğunu hatırlamak, her iki yanlış biçimden ayrılmanızı sağlar.

“vejeteryan” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımların en yaygın nedeni, kelimenin Fransızca telaffuzunu ya da kulağa benzeyen yabancı sözcükleri kafada karıştırmaktır. Birçok kişi son heceyi “-yan” olarak duyduğu için “vejetaryan” biçimini yazar. Bu, “-ian” ile biten bazı yabancı sözcüklerdeki sesle karışmanın sonucudur, ancak bu kelimede doğru biçim “-yen”dir.

İkinci yanlış biçim olan “vejeteryan”, ortadaki “-tar-” hecesinin “-ter-” olarak duyulmasından kaynaklanır. “Teryan” şeklindeki yazım, “-ter-” sesini daha belirgin taşıdığı için kulağa tanıdık gelir. Oysa kelimenin kökündeki ses karşılığı “-tar-”dır ve yazımda bu korunur.

Vejetaryen ile karıştırılanlar

Bu kelimeyle en sık karıştırılan başka bir kavram “vegan” beslenme biçimidir. Vejetaryen, bitkisel besinlerle beslenen ancak çoğu zaman süt ürünleri ve yumurtayı tüketebilen kişiyi tanımlar; vegan ise hayvansal kaynaklı hiçbir ürünü, süt ve yumurta dahil, tüketmeyen kişiyi ifade eder. İki sözcük arasında anlam farkı bulunduğu için yazımda ve kullanımda ayrım yapmak gerekir.

Ayrıca “vejetaryenlik” gibi türemiş bir biçim, ana kelimenin doğru yazımına dayanır. Türetilmiş kelimede de ilk taban olarak “vejetaryen” biçimi korunur; yanlış tabanla kurulan sözcükler de hatalı olur.

Vejetaryen ile örnek cümleler

• Yemek davetine geldiğinde ev sahibinin vejetaryen misafirleri için ayrı bir tabak hazırlaması çok hoşuma gitti.
• Okulun yeni kafeteryasında vejetaryen menü seçeneği de artık her gün sunulacak.
• Doktoru, sağlık durumuna uygun bir beslenme planı için vejetaryen bir diyetin uygun olabileceğini söyledi.
• Festivalde düzenlenen yemek yarışmasında vejetaryen kategorisindeki yemekler büyük ilgi gördü.
• Dedesi, gençliğinden beri vejetaryen yaşadığını ve bunu bir yaşam tercihi olarak benimsediğini anlatmıştı.