Dikkat mı dikat mı?

Dikkat neden böyle yazılır?

Dikkat kelimesinin yazımı, Arapça kökenli sözcüklerde görülen ünsüz tekrarı kuralıyla açıklanır. Arapçada diḳḳat biçiminde “k” ünsüzü şeddeli, yani çift olarak okunur. Türkçeye geçerken bu şedde Türkçe yazımda iki harfle, yani “kk” ile karşılanmıştır. Bu yüzden dikkat kelimesinde iki k korunur ve tek k yazımı yazım hatası sayılır.

Benzer bir durum, Arapça kökenli ve Türkçede de kullanılan başka sözcüklerde de görülür. Örneğin “hakkında” kelimesinde “kk” ve “şiddet” kelimesinde “dd” ikizlemesi aynı mantıkla yazılır. Bu tür kelimelerde ünsüz tekrarını atlamak, yazım kılavuzuna göre hata olur. Dikkat de bu gruba girdiği için aynı kontrolden geçer.

Kelimenin türevlerinde de iki k korunur. “Dikkatli”, “dikkatsiz”, “dikkatle” ve “dikkatlice” biçimlerinin tamamında kök aynıdır ve kökteki kk değişmez. Ekler eklendiğinde tek k’ya inmek yanlıştır; kök her zaman aynı kalır.

Dikkat nasıl akılda tutulur?

Dikkat kelimesindeki iki k, dikkatli ve dikkatsiz türevlerinde de aynen korunur; kökü bir kez hatırlarsanız tüm ailesini de doğru yazarsınız. “Dikkatli” ile “dikkat” arasında k sayısı değişmediği için, birini doğru yazıyorsanız diğerini de yanlış yazmazsınız.

“dikat” yanlışı neden yapılıyor?

Dikat yazımının en büyük nedeni söyleyiştir. Konuşma dilinde “dikkat” kelimesindeki k sesi çoğu zaman hafif ve tek duyulur, bu yüzden yazarken de bir k yazmak doğal gelir. Oysa yazımda iki k’nın varlığı sesletilmese bile korunmalıdır.

İkinci neden, kelimenin kökenine dair bilgi eksikliğidir. Kullanıcılar dikkat sözcüğünü günlük hayatta sık duyduğu için kökenini sorgulamaz ve yaygın bir sadeleşme eğilimiyle tek k’ya indirgerler. Arapça diḳḳat biçimindeki şeddenin Türkçede nasıl karşılandığını bilmek bu hatayı önler.

Üçüncü neden ise sözlükte kelimeyi aramadan yazmaktır. Hızlı yazarken “dikkat” yerine “dikat” yazıldığında yazım denetleyicileri bile her zaman uyarmayabilir, çünkü “dikat” da bazı ortamlarda farklı biçimde yorumlanabilir. Bu nedenle bilinçli yazım alışkanlığı önemlidir.

Dikkat ile karıştırılanlar

Dikkat kelimesiyle en çok karıştırılan biçim “dikkate” ve “dikkate almak” kalıbıdır. Dikkate, dikkat sözcüğünün yönelme hâlidir ve “dikkate almak” birleşik değil, ayrı yazılan bir fiil öbeğidir. Örneğin “Uyarıyı dikkate aldı.” cümlesinde “dikkate” ayrı yazılır ve yönelme eki taşır.

Bu kalıpta yapılan bir başka hata, “dikkate” ile “dikkat al-” biçimini birleştirmeye çalışmaktır. “Dikkat almak” diye bir kullanım yoktur; doğru kalıp “dikkate almak”tır. Anlam olarak da “önem vermek, göz önünde bulundurmak” demektir.

Dikkat ile örnek cümleler

• Sınav sırasında dikkatini sorulara vermeni istiyorum.
• Toplantıda sunumu dinlerken herkesin dikkati ekrandaydı.
• Haber bültenine göre yolda çalışma yapıldığı için sürücülerin dikkatli olması isteniyor.
• Bu siteyi yazarken her cümlenin doğruluğuna büyük bir dikkatle baktık.
• Öğretmenin uyarısı üzerine öğrenci sessizce dersine dikkat kesildi.