Evvel mi evel mi?

Evvel neden böyle yazılır?

Evvel, Arapçadan giren ve kökensel yazımı Türkçede korunmuş bir sözcüktür. Arapçada “evvel” (أول) biçiminde kökteki vav harfi, sözcüğün ilk yazılışında iki kez yer alır ve Türkçe yazımda bu durum aynen korunmuştur. Bu nedenle sözcüğü Türkçe bir sesletime göre tek v ile yazmak yanlış olur. TDK yazım kılavuzunda bu tür Arapça kökenli sözcüklerin, yerleşmiş yazımlarının değiştirilmeden kaydedildiği bilinmektedir.

Aynı mantıkla yazılan ve Türkçede yerleşmiş başka Arapça kökenli sözcükler de vardır. Bu tür sözcüklerde yazımın sesletimden değil, kökenden ve sözlük geleneğinden izlenmesi gerekir. Yazım sırasında kelimenin tek mi çift mi yazıldığını bilmek için sözlüğe bakmak en güvenli yoldur, çünkü Arapça kökenli bazı sözcüklerde çift harf sesletimde çoğu zaman belirgin duyulmaz.

Evvel sözcüğü türevleriyle birlikte de aynı yazım özelliğini taşır. Evvelki, evvelce ve evvelden gibi biçimlerde de kök korunur ve ek eklense bile v harfi çift olarak yazılmaya devam eder.

Evvel nasıl akılda tutulur?

Evvel, “ilk” anlamını taşıyan ve ilk harfleriyle sözcüğü hatırlatan bir kelimedir; ilk iki harfteki ev sesini ve onu izleyen vv çiftini akılda tutmak yeterlidir. Kelimenin sonunda da yine v yer aldığı için hece yapısını düşünerek yazmak yanlışı önler.

“evel” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan evel, kelimenin ikinci v harfinin düşmüş gibi duyulmasından ve günlük konuşmada sözcüğün kısaltılmış biçimde söylenmesinden kaynaklanır. Konuşma dilinde vurgu ve uzatma çoğu zaman ilk heceye yüklenir, bu nedenle sonraki v harfi ihmal edilebilir. Yazarken de kelime sesletildiği gibi yazılınca tek v’li biçim ortaya çıkar.

Bir diğer neden, sözcüğün Arapça kökenli olduğunun fark edilmemesidir. Kullanıcı bu sözcüğü sık duyduğu günlük ifadelerdeki kısa biçimle eşleştirdiğinde, kökteki ikinci harfi gereksiz sanabilir. Oysa sözcük Arapçadaki yazılışını Türkçede koruyan bir kelimedir.

Son olarak, benzer sesli ve yazılışlı kelimelerle karışması da yanlışa yol açar. Evel yazımı, sözcüğün ilk biçimini bilmeyen yazarların başvurduğu bir sadeleştirme gibi görünür ancak yazım kurallarına uymaz.

Evvel ile karıştırılanlar

Evvel ile en çok karıştırılan kelime önce’dir. Önce hem zarf hem de isim olarak kullanılır ve “bir şeyden daha erken” anlamında sıklıkla evvel ile aynı bağlamda görünür. Ancak önce sözcüğü Arapça kökenli değildir ve yazımı değişmez; evvel ise sıfat olarak “ilk olan” anlamını taşır. Örneğin “evvelki gün” ile “bir gün önce” ifadesi aynı anlamı verir ama sözcük seçimi ve yazım farklıdır.

Bir diğer karışıklık, evvelce ile evvelden gibi türevlerde yaşanır. Bunlar aynı kökten gelse de ayrı sözcüklerdir ve her birinde kök yazımı korunur. Kullanıcı türev eklerini kökten ayırmadan yazmalıdır.

Evvel ile örnek cümleler

• Evvelki gün yaptığımız toplantının notlarını bugün bana gönderir misin?
• Bu projenin evvel tasarımı, ekibin ilk önerisiyle büyük ölçüde benzerdi.
• Haberlere göre evvel açıklanan takvim, değişen şartlar nedeniyle güncellendi.
• Öğretmen, dersin evvel konusunu hatırlatarak yeni konuya geçti.
• Eski köy evlerinin evvel hâlini düşünmek, kasabanın hafızasını canlı tutuyordu.