Garip mi garib mi?

Garip neden böyle yazılır?

Garip sözcüğü Arapça ġarīb kökünden gelir. Arapçada sonda yer alan b sesi, Türkçe ses yapısına uyarlanırken sert ünsüze dönüşür ve yazımda p olarak karşılanır. Türkçenin sözcük sonunda sert ünsüz bulundurma eğilimi bu değişimi destekler; Türkçede sert ünsüzlerle biten sözcükler bu yüzden yaygındır.

Aynı kurala uyan bilinen örnekler şunlardır: kitap (Arapça kitāb), hesap (ḥisāb), kalp (ḳalb), sevap (ṡawāb) ve tabip (ṭabīb). Bu sözcüklerin hepsinde sonda b yerine p yazılır. Garip de bu ailedendir ve yazımda aynı yolu izler.

Yazımı belirleyen şey, sözcüğün Türkçede yerleşmiş telaffuzudur. Kelime Türkçe söylenirken sonundaki ses p gibi duyulur; bu nedenle yazımda da p tercih edilir. Arapça kökeni bilmek bu kuralı anlamaya yardımcı olur, ama günlük yazımda kökteki b'yi korumak doğru değildir.

Garip nasıl akılda tutulur?

Garip'i kitap ve hesap ile birlikte düşünün: Arapça kökündeki b, Türkçede bu sözcüklerde olduğu gibi p'ye dönüşür. Sözcüğün sonunu söylerken duyduğunuz ses p'dir, bu yüzden yazımda da p yazın.

“garib” yanlışı neden yapılıyor?

Garib biçimi çoğunlukla kelimenin Arapça kökeni hatırlanarak ya da Arapça yazılışa bağlı kalınarak yazılır. Özellikle dini metinlerde ve eski yazılarda Arapça kökenli b'li biçimler sık görüldüğü için, bu alışkanlık bugün de devam eder.

Bir başka neden, yabancı sözcüklerdeki yazımı Türkçe sözcüklere de taşımaktır. Kitap ve hesap gibi sözcükler Arapça b ile yazıldığı dönemlerde kalmış yazımların yerini p'ye bırakmıştır; buna rağmen eski alışkanlık sürer ve kişi garip'i de b ile yazabilir.

Son olarak, bazı kişiler sözcüğü söylerken ses bilgisini hesaba katmadan, sadece Arapça kökenden hareketle yazar. Oysa Türkçede kelime sonundaki ses, yerleşmiş telaffuza göre p olarak yazılır.

Garip ile karıştırılanlar

Garip'in en yakın karıştırılan sözcüğü gariban'dır. Gariban, yine Arapça kökenli ve benzer bir anlam alanına sahip olan bir sözcüktür; yoksul, kimsesiz ve zavallı anlamlarında kullanılır. Ancak yazımı ve sesli yapısı farklıdır, bu yüzden ikisini birbirinin yerine kullanmamak gerekir. Örneğin garip bir olay ile gariban bir çocuk farklı şeyleri anlatır.

Bir başka ilişkili biçim, garip'ten türeyen garipsemek fiilidir. Bu fiil bir şeyi yabancı ya da tuhaf bulmak anlamına gelir ve kökteki p değişmez. Yani garip'in türevlerinde de aynı p yazılır.

Garip ile örnek cümleler

• Bugün yolda çok garip bir adam gördüm, sanki bir yerden kaçıyor gibiydi.
• Sayın yetkili, raporda garip bir hesaplama farkı bulunduğu için düzeltme talep ediyoruz.
• Köyden kente yıllar önce göç eden ve burada garip gibi yaşayan ailenin hikâyesi belediye meclisinde tartışıldı.
• Öğrenciler, şiirdeki garip ve yalnız kahramanın duygularını metin üzerinden tartıştı.
• Gece kapıya vuran garip bir ses, evin sessizliğini yarıp geçti.