Mahalle mi mahale mi?

Mahalle neden böyle yazılır?

Mahalle kelimesinde yazım hatasının kaynağı, kelimenin Arapça kökenli olması ve kökteki ll ünsüz çiftinin Türkçe yazımda korunmasıdır. Türkçe yazımda ünsüz çiftleri (ll, mm, nn, ss, tt) çoğu zaman köken dilinin yazımından gelir ve söyleyişte çift ünsüz hissedilmese de harfler yazılır. Bu yüzden ‘mahale’ yazmak, kelimenin kökünü ve yazımını bozan bir harf hatasıdır.

Türkçede ll çiftinin bulunduğu bilinen kelimeler arasında akıllı, yıllık ve kalleş sayılabilir. Bu kelimelerde l harfinin tekrarı anlamı ve biçimi taşır; tek l ile yazılmaları yazımı değiştirir. Mahalle de aynı ilkeye uyar: kelimenin yazılışı kökene ve söyleyişe sadık kalarak iki l ile belirlenmiştir.

Ekli biçimlerde de ll korunur: mahalle, mahalleler, mahallede, mahallenin, mahallemiz. Bu ekler kelimenin kökünü değiştirmez; bu yüzden ünlüyle başlayan eklerle yazılırken de ikinci l harfi yerinde kalır.

Mahalle nasıl akılda tutulur?

Mahalle kelimesinde iki l harfi vardır ve bu iki l, bir mahallenin sokaklarını çevreleyen iki kenar gibi düşünülebilir. Kelime ‘mah-alle’ diye ayrılarak okunduğunda ikinci parçanın l ile başladığı ve yazılışta bu harfin iki kez yer aldığı hatırlanabilir.

“mahale” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım genellikle söyleyişten kaynaklanır. Hızlı konuşmada ve günlük dilde iki l’nin ayrı ayrı telaffuz edilmemesi, yazılırken de tek l’ye indirgenmesine yol açar. Kelime ağızdan çoğu zaman ‘mahalle’ olarak çıksa da yazıya geçerken iki harfin de gerektiği unutulur.

Bir diğer neden, Arapça kökenli sözcüklerin yazımında kökenin tanınmamasıdır. Yazan kişi kelimeyi günlük kullanımdaki biçimiyle tanıdığı için ayrıca bir yazım kuralı aramaz ve ‘mahale’ gibi kısaltılmış bir biçim kullanır. Ayrıca mahale kelimesi Türkçede yaygın bir biçim değildir; bu nedenle yazılışı görünce yanlış olduğu fark edilmeyebilir.

Mahalle ile karıştırılanlar

Mahalle ile karıştırılabilecek bir kelime mahal’dir. Mahal, Türkçede yer, mekân anlamına gelen ayrı bir sözcüktür; ‘bu mahalde’ dendiğinde bir yerden söz edilir. Mahalle ise belirli bir yerleşim biriminin, bir semtin parçasının adıdır ve iki l ile yazılır. İki kelime köken olarak ilişkili olsa da anlamları ayrıdır.

Bir diğer karışıklık mahalli sıfatıyla yaşanabilir. Mahalli, ‘yerel’ anlamında bir sıfattır ve ‘mahalli yönetim’ ya da ‘mahalli haber’ gibi kullanılır. Mahalle isim olduğundan ‘mahalle yönetimi’ yerine ‘mahalli yönetim’ demek anlam kaymasına yol açar; iki kelimenin türünü ve yazımını ayırt etmek gerekir.

Mahalle ile örnek cümleler

• Yeni taşındığımız mahallede fırın sabah altıda açılıyor.
• Bu iş için mahalle muhtarından bir yazı istemem gerekiyor.
• Belediye, mahalleler arasındaki yol çalışmalarını bu ay tamamlayacak.
• Gazetenin bu haberi, deprem sonrası mahallelerde yapılan yardım çalışmalarını anlatıyor.
• Çocukluğumun geçtiği mahallemizde her akşam sokaklarda oyunlar oynardık.