Muamele mi muhamele mi?

Muamele neden böyle yazılır?

Muamele, Arapça muʿāmele sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir isimdir ve Türkçe yazımında Arapça aslındaki ʿayn sesi yazıya yansıtılmaz. Arapçadaki ʿayn, Türkçede karşılığı olmayan bir ünsüzdür; bu yüzden yazımda h harfiyle gösterilmez ve sözcük Türkçe söylenişine göre “muamele” olarak yazılır.

Bu kuralın tutarlı olduğunu görmek için aynı kökten gelen ya da benzer yapıdaki sözcüklere bakmak yararlıdır. Arapçada ʿayn taşıyan “mesʾele” sözcüğü Türkçede “mesele” olarak yazılır; ses, Türkçede doğrudan bir harfle karşılanmamıştır. Buna karşılık “muhasebe” ve “muhabbet” sözcüklerinde h harfi korunur, çünkü bu sözcüklerde Arapça aslındaki ses h’dir ve yazıya da h olarak geçmiştir.

Bu nedenle muamele sözcüğünde iki a sesi arka arkaya gelir ama ortada h bulunmaz. Yazarken hangi Arapça sesin h ile karşılanıp hangisinin karşılanmadığını ezberlemek yerine sözcüğün Türkçe söylenişini ve yerleşik yazımını hatırlamak daha pratik bir yoldur.

Muamele nasıl akılda tutulur?

Muamele’de h yoktur; yalnızca “mu-a-me-le” heceleri vardır. Hece sayısını parmakla sayarak yazmak, fazladan bir h eklemeyi önler.

“muhamele” yanlışı neden yapılıyor?

Muhamele biçimi, sözcüğü okurken ya da söylerken h sesinin duyulduğu izlenimiyle yazılır. Sözcüğün içinde geçen uzun a sesi ile arada kalan sessiz ünsüz, birçok kişinin h eklemesine yol açar. Ayrıca “muhasebe” ya da “muhabbet” gibi h içeren sözcüklerle benzerlik kurularak, aynı ses yapısının muamele için de geçerli olduğu düşünülür.

Bir başka neden de Arapça kaynaklı sözcüklerin yazımında kökteki harflerin tam olarak korunacağı beklentisidir. Oysa Türkçeye geçerken ʿayn gibi sesler yazıya yansımaz. Bu beklenti, kullanıcıyı kökteki ses karşılığını aramaya ve yanlış bir h eklemeye sürükler.

Muamele ile karıştırılanlar

Muamele sözcüğünü, yazılışına h eklenmiş muhasebe ya da muhabbet sözcükleriyle karıştırmak kolaydır; ancak bu sözcüklerde h harfi vardır ve yazım kuralı farklıdır. Muhasebe bir hesap işini, muhabbet ise sıcak sohbeti anlatır; muamele ile anlamca bir ilgileri yoktur, yalnızca yazım benzerliği nedeniyle karışırlar.

Yazım açısından asıl önemli olan, muamele sözcüğünün TDK’de tek bir biçimde yer almasıdır. Sözcüğü h’li yazmak, Arapça aslına bağlılık gibi görünse de yerleşik Türkçe yazımına aykırıdır.

Muamele ile örnek cümleler

• Bu sorunun çözümü için izlenecek muamele yolunu birlikte belirleyelim.
• Yeni yönetmelikle birlikte başvuruların işlenmesinde uygulanacak muamele yöntemi değişti.
• Ders kitabında, bir metnin özetlenmesi için adım adım izlenecek muamele yolu anlatılıyor.
• Dilekçenizin işleme alınması için hangi muamele yöntemini izleyeceğimizi size bildireceğiz.
• Ninemin anlattığı eski muamele yöntemi, bugün hâlâ bizim evde aynı biçimde uygulanıyor.