Ondalık mı ondalik mi?

Ondalık neden böyle yazılır?

Ondalık sözcüğü, on sayısı tabanına -lık ekinin getirilmesiyle kurulmuş bir türetmedir. Türkçede ek, sözcüğün son ünlüsünün kalınlık-incelik özelliğine göre seçilir. Ondalık sözcüğünde son kalın ünlü a olduğu için ekin ünlüsü de ı olur ve sözcük ondalık biçiminde yazılır. Bu, ünlü uyumunun doğrudan bir sonucudur.

Aynı kalıpta yazılan başka örnekler de bu düzeni gösterir. Son ünlüsü o olan onluk sözcüğünde ek -luk biçimini alır; son ünlüsü a olan altılık sözcüğünde ek -lık biçimini alır. Ondalik yazımı ise kalın bir sözcüğe ince bir ünlü eklemek anlamına geldiği için ünlü uyumunu bozar.

Sayı terimlerinde ondalık, sıfat olarak bir isimden önce gelir ve ayrı yazılır. Örneğin ondalık sayı, ondalık kesir ve ondalık basamak terimlerinde ondalık ile izleyen sözcük birbirinden ayrı yazılır. Bu yüzden sözcüğü bitişik ya da farklı bir harfle yazmak hem yazım hem de terim kullanımı açısından hataya yol açar.

Ondalık nasıl akılda tutulur?

Sözcüğün kökü on olduğu için, bu kökü hatırlayın: on kalın bir sözcüktür ve ekin ünlüsü ı olur. Aynı düzendeki altılık ile karşılaştırdığınızda, altılık’taki ı ile ondalık’taki ı’nın aynı olduğunu görürsünüz.

“ondalik” yanlışı neden yapılıyor?

Ondalık yazımındaki hatanın en yaygın nedeni ı ve i ünlülerinin karıştırılmasıdır. Türkçede ı ve i ayrı sesler olmasına rağmen hızlı konuşmada ve yazarken bu iki ünlü birbirine yakın algılanabilir. Ayrıca Türkçe klavyede ı ve İ tuşları ayrı olduğundan, yazarken i tuşuna basmak dikkatsizlikten kaynaklanan yaygın bir hatadır.

İkinci neden, sözcüğün matematik dersleri dışında çok sık kullanılmamasıdır. Okuyucu sözcüğü çoğunlukla bir kez görüp unutur ve sonraki kullanımda kendi söyleyişine göre yazar. Özellikle ondalıklı, ondalık hane gibi türevlerde de aynı ünlü hatası tekrarlanır.

Ondalık ile karıştırılanlar

Ondalık ile onluk sık karıştırılır. Onluk, on birimden oluşan düzeni anlatır; örneğin onluk sistem, on lira değerindeki para ya da on birimlik gruplar için kullanılır. Ondalık ise onda bir ile ilgili olan, yani bir bütünün on'da birini gösteren terimlerde kullanılır; örneğin ondalık kesir ve ondalık sayı bu gruptandır.

Bir de ondalık sözcüğünün isim olarak kullanıldığı anlam vardır. Bu anlamda ondalık, eski dönemde ürünün onda birinin verilmesi biçiminde alınan ücreti anlatır. Bu kullanım, sayı sisteminden çok ekonomik bir anlamı gösterir ve iki kullanım birbirine karıştırılmamalıdır.

Ondalık ile örnek cümleler

• Matematik öğretmeni, kesirlerin ondalık gösterimini tahtaya yazarak öğrencilerden ilk sonucu tahmin etmelerini istedi.
• Fatura tutarını ondalık iki basamağa yuvarlayarak yeniden hesapladık ve düzeltilmiş belgeyi bugün ilettik.
• Bazı yatırım araçlarının fiyatları ondalıklı olarak da işlem görebildiğinden alım satım emrini dikkatle girmek gerekir.
• Ölçüm cihazı, sonucu yalnızca iki ondalık hanesine kadar gösterecek biçimde ayarlanmıştı.
• Köy halkı, ürününün ondalığını her yıl ağaların eline bırakmak zorunda kalırdı, ama bu yükü hiç unutmadı.