Kompleks mi komplex mi?

Kompleks neden böyle yazılır?

Kompleks, Fransızca complexe sözcüğünden Türkçeye geçmiş bir yabancı kökenli kelimedir ve yazımı Türkçenin yazı düzenine göre belirlenir. Fransızca ve Latince kökenli birçok sözcükte x harfi Türkçede karşılık bulmadığı için ks kümesiyle yazılır. Bu nedenle sözcüğün kaynağındaki x harfi, Türkçe yazımda k ve s harfleriyle temsil edilir ve doğru biçim kompleks olur.

Aynı düzeni gösteren bilinen örnekler arasında taksi (taxi), ekspres (express), ekstra (extra) ve maksimum (maximum) sayılabilir. Bu sözcüklerin hepsinde kaynak dildeki x harfi Türkçe yazılışta ks olarak karşılanır. Kompleks de bu ortak yazım düzeninin parçasıdır ve kaynağındaki x harfine bakılarak değil, Türkçe yazılışına göre yazılmalıdır.

TDK sözlüğünde bu tür yabancı kökenli kelimeler genellikle Türkçe yazım kurallarına uygun biçimde madde başı olarak yer alır. Kompleks maddesi de bu biçimde girilmiştir ve yazımda esas alınan şekil budur.

Kompleks nasıl akılda tutulur?

Sözcüğü kom-pleks diye hecelerseniz sonundaki k ve s seslerini ayrı duyarsınız. Türkçe yazımda x harfi bu iki sesin yazılışına dönüşür, tıpkı taksi ve ekspres gibi sözcüklerde olduğu gibi.

“komplex” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımın temel nedeni, Fransızca asıl yazılıştaki x harfinin okuyucuya tanıdık gelmesidir. Complexe sözcüğünü görmeye alışan biri, Türkçeye de aynı harf dizisini taşıyarak komplex biçimini doğal bulabilir.

Bir diğer etken, x harfinin Türkçede ks sesini andırması ve bu yüzden sözcüğü ses olarak tahmin ederken yanlış harfin akla gelmesidir. Kelimeyi sesletirken ilk duyulan ks, yazıya geçerken x olarak düşünülür ve komplex yazımı ortaya çıkar.

Son olarak, yabancı sözcüklerin yazımında kaynak dildeki biçimi korumak yaygın bir alışkanlıktır. Ancak Türkçe yazımda ks kuralı bu alışkanlığın önüne geçer ve doğru biçim kompleks olarak kalır.

Kompleks ile karıştırılanlar

Kompleks ile en çok karıştırılan biçim, sözcüğün Fransızca asıl yazılışına benzeyen komplex ve complex biçimleridir; bunların ikisi de Türkçe yazımda geçerli değildir. Yazım dışında, TDK'nın verdiği iki anlam, yani vitamin ya da proteinlerin oluşturduğu bileşik ve sosyal, kültürel veya sportif faaliyetlerin yürütüldüğü tesisler bütünü, sözcüğün kullanım alanını belirler. Örneğin spor kompleksi ifadesinde ikinci anlam, vitamin kompleksi ifadesinde ise birinci anlam öne çıkar.

Yazım ve anlam karışıklığı ayrı tutulmalıdır. Yazımda doğru biçim kompleks iken anlam seçimi, cümlenin bağlamına göre değişir.

Kompleks ile örnek cümleler

• Akşam saatlerinde kompleksin yüzme havuzu çok kalabalık oluyor.
• Sayın müdürlük, spor kompleksinin kapalı salonu bakım nedeniyle üç hafta kapalı kalacaktır.
• Belediye, yeni açılacak kültür kompleksinin tarihini dün basın toplantısında duyurdu.
• Biyoloji dersinde B vitamini kompleksi içeren takviyelerin vücuttaki etkisi tartışıldı.
• Eski kışlanın yerinde yükselen kompleks, şehrin silüetini sessizce değiştirmişti.