Sandalye mi sandelye mi?

Sandalye neden böyle yazılır?

Sandalye, Arapça kökenli bir sözcüktür ve Türkçeye yerleşmiş olduğu için yazımı, kökendeki yazılıştan çok Türkçede kabul edilen biçimle belirlenir. Yabancı kökenli sözcüklerde Türkçe ses yapısına uyarlanmış hâli esas alınır; bu nedenle bu kelimeyi Arapça yazılışına bakarak değil, TDK’nın kabul ettiği Türkçe biçimine göre yazmak gerekir.

Bu kuralın işleyişini aynı türden başka sözcüklerde de görmek mümkündür. Kitap, hesap ve kâğıt gibi Arapça kökenli kelimeler de Türkçede yerleşik yazılışlarıyla kullanılır ve okurlar bu yazılışları ezberlemek yerine günlük kullanımdan öğrenir. Sandalye için de sözcüğü hece hece okuyup bu yerleşik biçimi korumak yeterlidir.

Sözcüğe ek getirirken de aynı dikkat gerekir. Ünlüyle biten sözcüklere ünlüyle başlayan ek geldiğinde araya y kaynaştırma ünsüzü girer; bu yüzden sandalye + ler hâli sandalyeler, sandalye + e hâli sandalyeye olur. Yazımı değiştiren bir ses olayı değildir, yalnızca ekleme sırasında oluşan doğal bir kaynaştırmadır.

Sandalye nasıl akılda tutulur?

Sözcüğü san-da-lye diye hecelendirin: ilk hecedeki a ve son hecedeki ye değişmeden korunur. Ayakkabı anlamına gelen sandalı düşündüğünüzde, oturulan eşyanın adının bununla karışmayacağını da hatırlayabilirsiniz.

“sandelye” yanlışı neden yapılıyor?

Sandelye biçimi, sözcüğün ilk hecesindeki a sesinin konuşmada hafifçe e’ye yakın okunmasından kaynaklanır. Gündelik konuşmada hızlı okunan ilk hece, yazıya da aynı sesle geçirilebilir ve kişi kulağına gelen biçimi yazar.

Bir başka neden de benzer yapılı sözcüklerin etkisidir. Sonu e ve ye ile biten birçok kelime olduğu için kişi, sandalye’nin de benzer bir kalıba uyduğunu düşünüp ilk hecedeki a’yı e ile değiştirebilir. Oysa bu sözcükte ilk hece yazıda a ile kalmalıdır.

Sandalye ile karıştırılanlar

Sandalye ile sandal birbirine çok benzer ama anlamları ayrıdır. Sandal, genellikle yazın giyilen, hafif bir tür ayakkabıyı ya da küçük bir tekneyi anlatır; oturma eşyası değildir. Yani ‘Odaya iki sandalye koydum’ cümlesinde sandal kelimesi kullanılamaz, doğrusu sandalye’dir.

Sandalye ile koltuk arasında da anlam yakınlığı vardır. TDK’nın ikinci anlamında sandalye, makam ve mevki anlamında da kullanılır; ‘Yönetim kurulunda sandalyesini korudu’ gibi cümlelerde bu kullanım görülür. Koltuk ise daha çok kollu ve geniş oturma eşyasını anlatır; yazım açısından bu iki kelime birbirinden ayrı tutulmalıdır.

Sandalye ile örnek cümleler

• Toplantı odasındaki sandalyeleri masanın etrafına dizer misin?
• Kırık sandalyeyi tamirciye götürmeden önce vidalarını kontrol ettim.
• Belediye meclisinde yeni başkanın sandalyesi için iki aday yarıştı.
• Okul sınıfında her öğrencinin kendi sandalyesi vardı ve derse herkes oturarak başlardı.
• Yaşlı adam pencerenin önündeki sandalyede sessizce güneşin batışını izliyordu.