Yanlışlık mı yalnışlık mı?

Yanlışlık neden böyle yazılır?

Yanlışlık kelimesinin doğru yazımı, “yanlış” sözcüğünün kök hâlinin değiştirilmeden korunmasına dayanır. Kök “yanlış” olduğu için ikinci hecedeki “a” ve “n” harfleri ile “ş” harfi aynen yazılır. Sonuna gelen “-lık” eki, sıfat ya da isim kökünden durum, nitelik ya da kavram anlamı taşıyan isimler türetir. Bu eklemede kökün yapısı değişmez; bu yüzden sözcüğü söylerken duyulan sesin harfe dönüşmesi gerekir.

Aynı mantıkla “doğruluk”, “eksiklik”, “güzellik” ve “yorgunluk” gibi isimler de kökteki harfleri koruyarak yazılır. “Doğruluk” kelimesinde “doğru” kökü, “eksiklik”te “eksik” kökü değişmeden kalır. Yanlışlık da bu kalıba uyar: kökteki “yanlış” kelimesi, ekin eklenmesiyle yeni bir isim hâline gelir.

Türkçede harf hatası çoğu zaman kökün yanlış okunmasından doğar. Bu sözcükte “n” harfinin “l” ile karıştırılması, kelimenin anlamını bozmasa da yazım yanlışıdır ve TDK yazımına uymaz.

Yanlışlık nasıl akılda tutulur?

Kelimenin kökü “yanlış”tır; kökteki “n” ve “ş” harfleri “-lık” eki eklenince de olduğu gibi kalır. Yani yazarken önce “yanlış” kelimesini düşünüp sonuna “-lık” ekinin geldiğini hatırlamak yeterlidir.

“yalnışlık” yanlışı neden yapılıyor?

Yalnışlık biçiminin ortaya çıkmasının başlıca nedeni, “yanlış” kelimesindeki “n” sesinin hızlı konuşmada ya da yazarken “l” ile karıştırılmasıdır. Ünsüzler arasındaki benzer ağız hareketleri, yazarken bir harfin diğerinin yerine geçmesine yol açabilir. Özellikle “yal-” ile başlayan sözcüklerin (yalan, yalnız, yalvarmak) sık kullanılması da zihinde “yal-” kalıbını güçlendirir.

Bir diğer etken, klavyede “n” ve “l” tuşlarının yakın konumda olmasıdır. Hızlı yazımda yanlış tuşa basmak kelimenin bu biçimde ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu tür hatalar çoğu zaman metni dikkatle gözden geçirmekle fark edilir.

Yanlış yazılan biçim, okuyucuya anlamsız bir kelime gibi gelir. Oysa doğru yazım, sözcüğün “yanlış” köküyle ilişkisini açıkça gösterir ve kelimenin ne anlama geldiğini hemen ortaya koyar.

Yanlışlık ile karıştırılanlar

Yanlışlık ile yanlış sözcükleri çoğu zaman karıştırılır. “Yanlış” kelimesi sıfat olarak “yanlış cevap” gibi bir isme ait niteliği bildirir; isim olarak da “bir yanlış yapmak” kalıbında kullanılır. “Yanlışlık” ise bu kavramın kendisini, yani yanlış olma durumunu ya da yanlış bir davranışı adlandırır. Örneğin “Cevabında yanlış var” ile “Cevabındaki yanlışlık düzeltildi” cümlelerinde birincisi bir nitelik, ikincisi ise bir durum ya da hata anlamı taşır.

Bir diğer karışıklık, “yanlış anlama” ile “yanlışlık” arasında yaşanır. “Yanlış anlama” ayrı yazılan bir söz öbeğidir ve bir sözün ya da davranışın yanlış anlaşılmasını anlatır. “Yanlışlık” ise tek bir sözcük olarak bir hatayı ya da yanlış bir durumu gösterir.

Yanlışlık ile örnek cümleler

• Faturadaki yanlışlık fark edilince müşteri temsilcisi hemen düzeltme yaptı.
• Haberin ilk sürümünde yer alan bir yanlışlık, editörlerin onayıyla sonradan düzeltildi.
• Sınav kâğıdını kontrol ederken öğrenci, puanlamadaki yanlışlıkları fark etti.
• Kardeşim dün yaptığı yanlışlığı içtenlikle kabul edip özür diledi.
• Bu yanlışlıklardan ders çıkarmadıkça aynı hataları tekrar yaşamamız mümkün.