Bilhassa mı bilhasa mı?

Bilhassa neden böyle yazılır?

Bilhassa, Arapça bi'l-ḫāṣṣa tamlamasından gelen ve Türkçede zarf olarak kullanılan bir sözcüktür. Yabancı kökenli kelimelerde Türkçe yazımda kökteki ses ve harfler çoğu zaman korunur. Bu kelimede Arapçadaki ḫāṣṣa kökünün ikinci ses birimi olan ṣ, Türkçe yazımda çift s olarak temsil edilir. Bu yüzden 'bilhassa' yazılışında s harfi iki kez bulunur ve bu çift harf kelimenin yazımının en belirleyici parçasıdır.

Türkçede yabancı kökenli bir sözcüğü yazarken iki yaygın hata görülür: ya kökteki bir sesi düşürmek ya da çift yazılması gereken harfi tek yazmak. Benzer bir örnek olarak 'hassas' kelimesi de Arapça kökenlidir ve çift s taşır. Aynı şekilde 'hassaten' sözcüğü de aynı kökten türemiş, yine çift s içeren bir biçimdir. Kökünü bilmeden yazılan bu tür kelimeler, söyleyişteki sadeleşme nedeniyle kısalabilir.

Bilhassa birleşik bir zarf olduğu için 'bil' ve 'hassa' kısımları yazılırken ayrı yazılmaz. Arapça kökenli bu tamlama Türkçede tek bir kelime olarak kabul edilmiş ve bitişik yazılmıştır. Bu nedenle hem bitişik yazım hem çift s, kelimenin doğru biçiminin iki temel unsurudur.

Bilhassa nasıl akılda tutulur?

Kelimeyi 'bil' ile 'hassa' parçalarına ayırıp 'hassa'daki çift s'yi hatırlayın. Hassas kelimesindeki s'lerle aynı kökten geldiğini düşünmek de yazımı pekiştirir.

“bilhasa” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımların en önemli nedeni, kelimenin konuşma dilinde hızlı söylenmesidir. 'Bilhassa' kelimesinin ortasındaki çift s, ağızda tek bir s gibi algılanabilir ve yazıya da tek harf olarak geçebilir. Bu durumda 'bilhasa' biçimi ortaya çıkar. Yazılı metinlerde bu sadeleştirme, kelimenin köken bilgisinin unutulmasıyla daha da yaygınlaşır.

İkinci yanlış biçim olan 'bilhas', hem ünlü harfi hem de çift s harfini kaybetmiş bir kısaltmadır. Kullanıcılar kelimeyi sadece 'bil' ve 'has' olarak hatırladıklarında bu biçim ortaya çıkabilir. Oysa 'has' ayrı bir sözcük olarak da kullanılır ve bu, iki parçanın birbirine bağlandığı yazımı zorlaştırır.

Bu yanlışlar yalnızca yazım hatası değildir; kelimenin anlamını ve kökenini de bulanıklaştırır. Doğru biçimi aklınızda tutmak için kelimenin Arapça kökenini ve çift s'nin nereden geldiğini hatırlamak yeterlidir.

Bilhassa ile karıştırılanlar

Bilhassa ile 'hassas' kelimeleri aynı kökten geldiği için sıkça karıştırılır. Hassas, 'duyarlı, narin, dikkat gerektiren' anlamında bir sıfattır ve 'hassas bir konu' gibi kullanılır. Bilhassa ise 'özellikle, başta' anlamında bir zarftır ve 'bilhassa bu konuya dikkat edin' gibi kullanılır.

Bir diğer karışıklık, 'has' sözcüğünün tek başına kullanılmasıyla ilgilidir. 'Has' 'özel, seçkin' anlamında ayrı bir sözcüktür ve 'bilhassa' içinde yer alan 'hassa' ile tam olarak aynı yazılışta değildir. Bu nedenle 'bil has' şeklinde ayırmak da doğru değildir.

Bilhassa ile örnek cümleler

• Yeni yönetmelik, bilhassa küçük işletmeleri etkileyecek şekilde hazırlandı.
• Annem her sabah sofrayı kurarken bilhassa kahvaltıya önem verir.
• Kitabın ilk bölümünde yazar, bilhassa savaş yıllarının köy hayatına etkisini anlatıyor.
• Öğrencilerden ödevlerini bilhassa kaynak gösterimine dikkat ederek hazırlamaları istendi.
• Bu tarifte baharatları azar azar eklemek, bilhassa acı sevmeyenler için önemlidir.