Hastalık mı hastalik mi?

Hastalık neden böyle yazılır?

“Hastalık” kelimesi, “hasta” isminin sonuna “-lık” ekinin getirilmesiyle oluşmuş bir isimdir. Türkçede bu ekin dört biçimi vardır: -lık, -lik, -luk, -lük. Hangisinin kullanılacağını ünlü uyumu belirler. Kelimenin son ünlüsü kalın ve düz (a, ı, o, u) ise ek -lık ya da -luk olur; ince ünlü (e, i, ö, ü) ise -lik ya da -lük gelir. “Hasta” kelimesinin son ünlüsü a olduğu için ek ı ile yazılır ve kelime hastalık biçiminde doğru görünür.

Aynı kurala uyan başka örnekler şunlardır: “kolay” > “kolaylık” (son ünlü kalın, ek -lık), “güzel” > “güzellik” (son ünlü ince, ek -lik), “doğru” > “doğruluk” (son ünlü kalın yuvarlak, ek -luk), “yalnız” > “yalnızlık” (ek -lık). Bu örneklerde kelime sonuna gelen ek, kökteki ünlüye göre seçilir ve bu seçim yazımda belirleyici olur.

Bu bağlamda dikkat edilmesi gereken nokta, ı ve i harflerinin ayrı seslere karşılık gelmesidir. Türkçede noktalı i ile noktasız ı farklı sesleri gösterdiği için “hastalık” kelimesinde ek ı ile yazılır; “hastalik” ise yanlıştır.

Hastalık nasıl akılda tutulur?

Kök “hasta” kelimesidir ve içindeki a, ekin ı olmasını gösterir. “Hasta” sonuna gelen “-lık” ekiyle yazılır; kalın ünlüden sonra ince bir ek gelmediği için i kullanılmaz.

“hastalik” yanlışı neden yapılıyor?

En sık yapılan hata “hastalik” biçimidir. Bu yanlış, ekin ince ünlüye ait olduğu düşüncesinden kaynaklanabilir. Kelimede ince ünlü bulunmadığı için ek i ile değil ı ile yazılmalıdır. Ayrıca günlük konuşmada ı sesi çoğu zaman i gibi duyulduğu için yazıya da i olarak aktarılabilir.

İkinci yanlış “hastlık” biçimidir. Bu yazımda “hasta” kelimesindeki a harfi atlanmıştır. Kelimeyi hızlı yazarken ya da sesli okurken ünlü düşmüş gibi algılanması bu harf eksikliğine yol açabilir. Türkçede ünlü düşmesi bazı eklerde görülse de “hasta” kökü tam olarak korunur ve kökteki a harfi yazımda yer alır.

Üçüncü olarak “hastalik” ile “hastlık” yazımlarının karışık bir biçimi olan “hastlik” da görülebilir. Bu kelimede hem a hem ı eksiktir ve doğru yazımdan iki harf farklıdır.

Hastalık ile karıştırılanlar

“Hastalık” ile “hasta” kelimeleri çoğu zaman birbirine karıştırılır. “Hasta” bir kişiyi, yani hastalığı olan insanı anlatan sözcüktür (“Hasta odasında dinleniyor.”). “Hastalık” ise bu durumun kendisini ya da bir rahatsızlığın adını anlatır (“Bu hastalık bulaşıcıdır.”). Birinin hasta olduğunu söylerken sıfat ya da isim olarak “hasta”, hastalığın türünü ya da durumunu belirtirken “hastalık” kullanılır.

Benzer bir karışıklık “hastalık” ile “sağlık” arasında da olabilir, ancak bu iki kelime zıt anlamlıdır. “Sağlık” sağlıklı olma durumunu, “hastalık” ise bu durumun bozulmasını anlatır. Bu ilişki, anlam farkını akılda tutmayı kolaylaştırır.

Hastalık ile örnek cümleler

• Kış aylarında birçok insan mevsim geçişlerinde ortaya çıkan hastalıklardan etkilenebiliyor.
• Sabah ekibimize gönderdiğim raporda, son üç haftadaki izinlerin çoğunun grip hastalığı nedeniyle olduğunu belirttim.
• Doktor, hastalığın tedavisi için uzun süreli bir plan hazırlanması gerektiğini söyledi.
• Ders kitabında, mikropların bulaşarak hastalıklara yol açtığı ünitede bağışıklık sistemi ayrıntılı biçimde anlatılıyor.
• Yaşlı bir çınarın kuruyan dallarını gören köylü, ağacın hastalığının uzun zamandır içten içe ilerlediğini fark etmişti.