Devretmek mi devir etmek mi?

Devretmek neden böyle yazılır?

Devretmek, Arapça kökenli “devir” sözünden türeyen ve Türkçe fiil yapımıyla kurulmuş tek bir fiildir. Bu yüzden TDK onu bitişik yazar; “devir” ve “etmek” ayrı kelimeler gibi görünse de birlikte tek bir fiil anlamı taşır.

Sözlükteki anlamları iki grupta toplanır. Nesnesiz kullanımda “dönmek, dolaşmak” anlamı vardır; -i ile kullanıldığında ise “bir malın mülkiyetini, bir mal üzerindeki hakkı başkasına geçirmek” ve “bir şeyi aktarmak” anlamları öne çıkar. Ayrıca “baştan sona değin okumak, bitirmek” anlamı da bu fiile bağlıdır. Bu çoklu anlam, kelimenin hukuk, iş ve günlük dil alanlarında yaygın kullanılmasını açıklar.

Benzer bitişik-ayrı ayrımına örnek olarak “yardım etmek”, “dikkat etmek” gibi ifadeler gösterilebilir; bunlar ayrı yazılır. Devretmek ise bu kalıptan farklı olarak yerleşik bir fiil olduğu için bitişik yazılır.

Devretmek nasıl akılda tutulur?

Fiilin gövdesi “devret-” biçiminde tek parça olarak düşünülmelidir; “devir” ile “et-” yan yana gelip ayrı bir ifade oluşturmaz. Hatırlamak için: bir mülkü bir başkasına “devretmek” denir, “devir etmek” denmez.

“devir etmek” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “devir etmek”, “yardım etmek” ve “dikkat etmek” gibi ayrı yazılan iş birliği kalıplarının benzetmesiyle ortaya çıkar. Kullanıcı “devir” ismini tanıdığı için onu “etmek” fiiliyle ayrı kelime olarak düşünür.

Ayrıca “devir” kelimesi günlük dilde “dönem” ya da “bir işin el değiştirmesi” anlamında ayrı bir isim olarak bilindiğinden, fiil hâlinde de aynı ayrı yazım alışkanlığı devam eder. Bu da “devir etmek” biçiminin yaygınlaşmasına yol açar.

Devretmek ile karıştırılanlar

“Devir” isim olarak ayrı yazılır ve “dönem, dönüş, el değiştirme” gibi anlamlar taşır; örneğin “yeni bir devir başladı” cümlesinde kelime isimdir. Fiil olan devretmek ise bir şeyi başkasına aktarmak anlamında kullanılır; örneğin “işletmeyi oğluna devretti” cümlesinde fiil görevi görür.

Bir de “devrilmek” fiili vardır; bu kelime yıkılmak, yan yatmak anlamına gelir ve devretmek ile sesçe benzer olsa da anlamı tamamen farklıdır. Bu nedenle bir cümlede aktarma anlamı varsa devretmek, yıkılma anlamı varsa devrilmek kullanılır.

Devretmek ile örnek cümleler

• Dükkânı oğluna devretmek istediğini babam dün akşam bize açıkladı.
• Şirket, bu projenin sorumluluğunu yeni ekibe devretmek zorunda kaldı.
• Bakanlık, bölgesel yetkilerin bir kısmını yerel yönetimlere devretmek üzere yeni bir taslak hazırladı.
• Öğretmen, ödevin değerlendirmesini sınıf başkanına devretmek yerine kendisi yapmayı tercih etti.
• Yaşlı ozan, bütün hatıralarını genç şaire devretmek ister gibi sessizce gözlerini kapattı.