Kaydetmek mi kayıt etmek mi?

Kaydetmek neden böyle yazılır?

Kaydetmek, Arapça kökenli bir isim ile Türkçe etmek yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuş bir birleşik fiildir. Bu tür birleşik fiillerde isim kısmı fiille birlikte tek sözcük gibi yazılır: teşekkür etmek, tavsiye etmek, ziyaret etmek, hayal etmek gibi. Kaydetmek de aynı mantıkla bitişik yazılır; etmek ayrı bir sözcük olarak düşünülmez.

Burada asıl dikkat edilmesi gereken nokta, birleşmenin içindeki isim kısmının biçimidir. Kökü Arapça ḳayd olan bu sözcük, Türkçede kayıt biçiminde de kullanılır; ancak fiil birleşmesinde ḳayd kökü korunur ve sonunda d sesi yer alır. Bu yüzden kayıt etmek yazımı, kökteki d yerine t kullanıldığı için hem ayrı hem de harf açısından yanlıştır. Doğrusu kaydetmek'tir.

Aynı yapıya uyan başka örnekler: kaydetmek gibi isim+etmek birleşmeleri sık görülür. Yazımı belirleyen şey, birleşik fiilin tek bir anlam birimi oluşturmasıdır; bu nedenle ayrı yazmak, sözcüğün bütünlüğünü bozar.

Kaydetmek nasıl akılda tutulur?

Kaydetmek'in kökü Arapça ḳayd'dır, sonunda d vardır; kayıt ise bu kökten gelen ayrı bir isim biçimidir. Fiili yazarken kökteki d'yi düşünmek, t ile yazma hatasını engeller. Ayrıca fiil tek parça olduğu için boşluk bırakılmaz.

“kayıt etmek” yanlışı neden yapılıyor?

Kayıt etmek yazımının yaygın olmasının başlıca nedeni, sözcüğün günlük dilde kayıt biçiminde kullanılmasıdır. Kayıt sözcüğü tek başına, örneğin kayıt cihazı, kayıt defteri, ses kaydı gibi bağlamlarda ı ile yazılır ve yaygın bir kelimedir. Konuşurken de kayıt yapmak ya da kayıt etmek ifadeleri sık duyulduğu için, yazarken kayıt biçimi refleksle seçilir.

Bir diğer neden, sözcüğün söyleyişinde ortaya çıkan d sesinin bazı konuşmalarda belirgin duyulmamasıdır. Kaydetmek sözcüğünün sonundaki d, ünlüyle başlayan ekler getirildiğinde yumuşar ve kaydet- biçiminde ses olarak t gibi algılanabilir. Bu nedenle yazar, sesi duyduğu gibi t ile yazmaya yönelebilir.

Ayrı yazım hatasının kaynağı ise etmek fiilinin yaygın kullanımında ayrı görünmesidir. Bazı kullanımlarda isim ve etmek arasına başka bir sözcük girebildiği için (kayıt da etmek gibi), yazar ikisini ayrı yazma alışkanlığı kazanabilir. Oysa kaydetmek, sözdizimsel olarak tek bir fiildir.

Kaydetmek ile karıştırılanlar

Kayıt ve kaydetmek arasında bir anlam ve biçim farkı vardır. Kayıt, isim olarak kullanılır: Bu kayıt çok eskidir, nüfus kayıt sistemi gibi. Kaydetmek ise fiildir ve bir işin yapılması anlamını taşır: Belgeyi bilgisayara kaydetmek için Ctrl+S tuşlarına bastım.

Bu iki sözcük birbirinin yerine konduğunda hem anlam hem yazım karışır. Kayıt etmek ifadesi yanlış olduğu için, doğru kullanımda fiil tek sözcük olarak yazılmalıdır: Kayıtları sisteme kaydetmek gerekiyor. Kayıt sözcüğü ise yalnızca isim görevinde kullanılır.

Kaydetmek ile örnek cümleler

• Yeni gelen belgeleri arşiv klasörüne kaydetmek için önce tarihleri kontrol ettim.
• Toplantıda alınan kararları defterime kaydetmek istedim ama kalemim bitmişti.
• Haber ajansı, sahadan gelen ses kaydını editörün onayıyla yayına kaydetmek üzere hazırladı.
• Öğrencilerin ödevlerini sisteme yüklemeden önce bilgisayarın yerel diskine kaydetmek gerekir.
• Yaşlı annem, ameliyat öncesi doktorun söylediği ilaç saatlerini telefonuna kaydetmek için yardım istedi.