Fethetmek mi fetih etmek mi?

Fethetmek neden böyle yazılır?

Türkçede isim ya da sıfat kökenli bir sözcük, 'etmek' yardımcı fiiliyle birleşerek yeni bir fiil oluşturduğunda genellikle bitişik yazılır. Bu kelimede 'fetih' ismi ile 'etmek' fiili birleşir ve tek bir fiil kavramı ortaya çıkar: fethetmek. TDK bu tür birleşik fiilleri bitişik gösterir. Aynı yapıda 'affetmek', 'hasretmek' ve 'kabul etmek' yerine 'kabuletmek' gibi düşünülebilecek örnekler de bu kalıba girer, ancak asıl kural 'etmek' ile kurulan fiillerin bitişik yazılmasıdır.

Bu kuralın özü, fiil anlamını taşıyan birleşik yapının tek bir sözcük olarak düşünülmesidir. 'Fetih etmek' yazıldığında iki ayrı sözcük gibi görünür ve fiil kavramı dağılır. Oysa 'fethetmek' tek bir fiildir ve çekimlenirken de bu bütünlük korunur: fethettim, fethedeceğiz, fethedilmek gibi. Yapım eki ve yardımcı fiil birlikte tek sözcük olarak işler.

Kelimenin kökeni Arapçadır: fetḥ sözcüğü 'açma, zafer, bir yeri almak' anlamı taşır. Türkçeye 'fetih' biçiminde girmiş ve bu biçim, Türkçe 'etmek' fiiliyle birleşmiştir. Dolayısıyla bitişik yazım, hem Türkçe fiil yapısına hem de sözcüğün Türkçedeki yerleşmiş kullanımına uygundur.

Fethetmek nasıl akılda tutulur?

Fethetmek, 'fetih' ile 'etmek'in tek bir fiilde kaynaşmış hâlidir; fiil cümlede 'ele geçirmek' anlamında tek bir eylem olarak düşünülür. Ayrı yazıldığında 'fetih' bir isim olarak kalır ve eylemi taşıyamaz.

“fetih etmek” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan 'fetih etmek', 'fetih' ile 'etmek' sözcüklerinin birbirinden bağımsız olduğu izlenimiyle ortaya çıkar. Kelimenin ismi olan 'fetih' tek başına da kullanıldığı için, yazanlar 'etmek' fiilini ayrı bir sözcük sanabilir. Özellikle 'zafer etmek' ya da 'dua etmek' gibi ayrı yazılan birleşik yapılara bakarak aynı kalıbı uygulamak bu hataya yol açar.

Bir diğer neden, 'fetih' sözcüğünün tarih metinlerinde sık geçmesi ve 'fetih yapmak' gibi kalıpların gündelik dilde zaman zaman tercih edilmesidir. Bu alışkanlık, fiilin 'etmek' ile kurulmuş bitişik biçimini gözden kaçırmaya neden olur. Ancak yazılı dilde kabul edilen biçim, fethetmek fiilidir.

Fethetmek ile karıştırılanlar

Fethetmek ile karıştırılabilecek ayrı yazılan kullanım, isim 'fetih' ile 'etmek' fiilinin yan yana gelmesidir. Bu durumda 'fetih' yalnızca bir isim olarak görev yapar ve eylem bildirmez. Örneğin 'Bu, tarihî bir fetihtir.' cümlesinde 'fetih' isim olarak kullanılmıştır ve ayrı bir fiil içermez.

Ayrım, eylemin bir sözcükte mi yoksa iki ayrı sözcükte mi taşındığına bakılarak yapılır. Eylem ismin içinde bitişik fiil olarak taşınıyorsa 'fethetmek' yazılır; sözcükler gerçekten ayrı bir yapı kuruyorsa, örneğin 'fetih için etmek' gibi bağlam varsa ayrı yazım söz konusu olabilir, fakat bu sözcük için yerleşmiş kullanım bitişiktir.

Fethetmek ile örnek cümleler

• Osmanlı ordusu, o dönemde Balkanların önemli kalelerini fethetmek için uzun kuşatmalara girişmişti.
• Yeni yıl hedeflerimizden biri, bölgedeki pazarları kademeli olarak fethetmek ve müşteri sayımızı artırmaktır.
• Haberde, yetkililerin kenti kısa sürede fethetmek isteyen güçlere karşı sınır hattını güçlendirdiği bildirildi.
• Genç ressam, ilk sergisiyle eleştirmenlerin ve sanatseverlerin kalbini fethetmek konusunda beklediğinden de başarılı oldu.
• Tarih öğretmeni, öğrencilerine Malazgirt'in dünyanın kaderini değiştiren bir fethetmek hikâyesi olduğunu anlatırken sesini yükseltti.