Dolandırıcılık mı dolandiricilik mi?

Dolandırıcılık neden böyle yazılır?

Bu kelimenin yazımındaki asıl zorluk, Türkçede noktalı i ile noktasız ı harflerinin ayrılmasıdır. Kelimede ı sesi dört kez tekrarlanır: dolandı(r), dolandır(ı)cı(l)ık biçiminde; ı harfi yerine i yazıldığında kelime dolandiricilik gibi görünür ve bu yazım yanlıştır. Ünlünün kalınlık ya da incelik değeri, eklerin seçiminde de belirleyicidir; kelimenin kökü olan dolandır- kalın ünlülü olduğu için -ıcı ve -lık ekleri de kalın ünlü uyumuna göre ı biçiminde gelir.

Kelimenin yapısı dolandır- fiilinden başlar. Dolandır- fiili, dolan- kökünden -dır ettirgen ekiyle türemiştir; bu fiile -ıcı ekiyle yapan (kişi) adı, o adın üzerine de -lık ekiyle durum ve iş adı getirilmiştir. Aynı ek zinciri bazı başka kelimelerde de görülür: kapıcılık (kapı-cı-lık) kalın ünlülü bir örnektir ve ı ile yazılır; çiftçilik (çiftçi-lik) ise ince ünlülü olduğu için i ile yazılır. Bu iki örnek, ekin ünlü uyumuna göre seçildiğini açıkça gösterir.

TDK sözlüğündeki iki anlam da aynı yazım biçimini korur: birincisi dolandırıcı olma durumu, ikincisi dolandırıcının yaptığı iş. Bu nedenle her iki anlamda da kelime dolandırıcılık olarak yazılır ve yazımda değişiklik gerekmez.

Dolandırıcılık nasıl akılda tutulur?

Kelimenin kökü olan dolandır- fiilinde ı harfi vardır; dolandırıcılık da bu fiilden türediği için aynı ı sesi korunur. Bir kelimeyi yazarken önce köküne bakın: dolandır kalın ünlülüdür, dolayısıyla eklerin hepsi de ı ile gelir.

“dolandiricilik” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış biçim olan dolandiricilik, ağırlıklı olarak ı ve i harflerinin karıştırılmasından doğar. Noktalı i harfi günlük yazımda ı'ya göre daha sık kullanıldığı için, yazarın gözü ve kulağı kelimeyi i ile yazmaya meyleder. Özellikle klavye kullanırken ı tuşunun yerinin farklı olması ve yazım hızının artması bu hatayı kolaylaştırır.

İkinci neden, sesletimdeki hafif değişkenliktir. Hızlı konuşmada ı sesi zayıflayabilir ve kulağa i gibi gelebilir. Yazar sesletimi yazıya aktardığında, kalın ünlüyü ince ünlüyle karıştırabilir. Bu durumda kelime hem kökünün hem de ekinin ünlü uyumunu bozar.

Üçüncü neden, benzer kelimelere göre yapılan analojidir. Çiftçilik ve benzeri ince ünlülü -lik ekli kelimeler çok yaygın olduğu için, kişi bu kalıbı dolandırıcılığa da uygular. Oysa kelimenin kökü kalın ünlülüdür ve ek de kalın ünlüye uyar.

Dolandırıcılık ile karıştırılanlar

Dolandırıcılık ile dolandırıcı karıştırılabilir. Dolandırıcı, bir kişiyi tanımlayan isimdir ("O dolandırıcı çıktı."), dolandırıcılık ise bu kişinin durumunu veya yaptığı işi anlatan isimdir ("Dolandırıcılık olayları arttı."). Yazım açısından ikisi de ı harfini taşır, ancak son eki farklıdır.

Bir başka karışıklık, dolanmak fiiliyle yapılabilir. Dolanmak, bir şeyin etrafına sarılmak ya da bir yerde dolaşmak anlamına gelir ("İp ayağına dolandı."). Dolandırmak ise birini kandırıp malını almak ya da dolaştırmak anlamlarında kullanılır. Bu iki fiil ses ve yazılış bakımından yakın olsa da anlamları ayrıdır ve dolandırıcılık kelimesi yalnızca ikinci gruba bağlıdır.

Dolandırıcılık ile örnek cümleler

• Bankadan aradığını söyleyen dolandırıcılar, dün akşam birkaç emekliyi aramış.
• Şirketimizde dolandırıcılıkla mücadele için yeni bir denetim prosedürü hazırlandı.
• Gazete haberine göre, sahte belgelerle yapılan dolandırıcılık soruşturması üç ilde sürüyor.
• Hukuk fakültesinde bu hafta, bilişim suçları ve dolandırıcılık konulu bir ders işlendi.
• Romanın kahramanı, dolandırıcılığın ne kadar sinsi bir düzene dönüştüğünü yavaş yavaş fark eder.