Felaket mi felakat mı?

Felaket neden böyle yazılır?

Felaket, Arapça felāket sözcüğünden Türkçeye geçmiştir. Arapçada uzun ā ünlüsü bulunan bu tür sözcükler Türkçeye alınırken Türkçenin ses düzenine uyarlanır ve yazımda çoğunlukla kısa bir ünlü harfiyle gösterilir. Felaket da bu uyarlamanın tipik bir örneğidir: kelimenin ortasındaki ünlü e ile yazılır ve sonu -et ekiyle biter.

Aynı yapıda, Arapçadan geçmiş ve sonu -et ile biten sözcüklerden adalet, hakikat, nezaket ve saadet de bu kalıba uyar. Bu sözcüklerin hepsinde son hece -et biçiminde yazılır; Arapçadaki uzun ünlüyü bir a ile taklit etmek yerine Türkçedeki yazım alışkanlığı korunur. Bu nedenle felaket sözcüğünü de bu gruptaki diğer kelimelerle aynı kalıpta düşünmek yazımı kolaylaştırır.

Kısaca, yabancı kökenli bir sözcüğün ilk yazılışına değil, Türkçede yerleşmiş ve TDK tarafından kabul edilmiş biçimine bakmak gerekir. Felaket de bu nedenle “felaket” olarak yazılır ve yazımında değişiklik yapılmaz.

Felaket nasıl akılda tutulur?

Felaket sözcüğünün sonunu “et” diye hatırlayın; hayat sözcüğü “at” ile biter, felaket ise “et” ile. Bu iki sözcüğü yan yana koyduğunuzda sondaki ünlü farkı hemen görünür.

“felakat” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazım olan “felakat”, sözcüğün Arapça kökenini hatırlatmaya çalışan bir yazım eğiliminden doğabilir. Kullanıcı, Arapçadaki ā sesini bir a harfiyle karşılamaya çalışır ve sonucu “felakat” gibi yazar. Oysa Türkçe yazımda bu sözcük e ünlüsüyle yerleşmiştir.

Sesletimde de bu karışıklık ortaya çıkar. Hızlı konuşmada son hecenin açık mı kapalı mı olduğu ve ünlünün tam olarak hangisi olduğu kolayca belirsizleşir. Yazarken kulağa göre bir ünlü seçildiğinde “a” tercih edilebilir.

Bir de benzetme etkisi vardır. Türkçede sonu -at ile biten hayat gibi sözcüklere bakarak felaket de aynı kalıpta düşünülür. Oysa felaket, hayat ile aynı ekle değil, -et ekiyle yazılır.

Felaket ile karıştırılanlar

Felaket ile afet sözcükleri anlam bakımından yakındır, ancak aynı şey değildir. Afet, genellikle sel, deprem gibi doğal olaylardan kaynaklanan büyük yıkımı anlatır: “Bölgede yaşanan afet için yardım toplandı.” Felaket ise daha geniş bir alanı kapsar; insan kaynaklı ya da kişisel sıkıntıları da içerebilir: “Bu proje tam bir felaket oldu.”

Eski yazımda kullanılan felâket biçimi ile bugünkü felaket arasında da ayrım yapmak gerekir. Eski metinlerde ince ünlü için şapka kullanılabiliyordu; günümüz yazımında bu işaret kullanılmaz ve sözcük felaket olarak yazılır.

Felaket ile örnek cümleler

• Sel felaketi, köyde yüzlerce evi bir gecede yıktı.
• Bu hafta yemekhanedeki hizmet tam bir felaketti.
• Haber bülteninde depremin neden olduğu felaketlerin ardından yardım çağrısı yapıldı.
• Bu kadar kısa sürede böyle bir felaketle karşılaşmayı kimse beklemiyordu.
• Kent, yıkıcı bir felaketten sonra yeniden doğmayı öğrendi.