İşitme nasıl yazılır?

İşitme neden böyle yazılır?

İşitme kelimesi, işit- fiil kökü ile isim türetme eki -me birleşerek oluşmuştur. Türkçede fiil köküne -me veya -ma eklenerek “yapılan iş” anlamında isimler elde edilir; bu yapının ses ve yazım açısından bir sorunu yoktur. Kökün son sesi ile ekin ilk sesi arasında ünlü uyumu vardır: işit kökündeki ince “i” ünlüsü, ince ünlü uyumuna göre “e” ile ekleşir ve ek “-me” olur. Bu yüzden “işitma” gibi kalın ünlülü bir biçim doğru değildir.

Aynı yapıya sahip birçok isim vardır: görme, bilme, sevme, gelme gibi kelimeler de fiil kökü ile -me ekinin birleşmesinden doğar. Kalın ünlülü köklerde ise -ma eki kullanılır; örneğin yazma, okuma, alma gibi. Dolayısıyla işitme kelimesinde seçilen biçim, kökün ünlüsüne bağlı olarak belirlenmiştir.

Kelimenin yazımı bitişik yazılır; işitme bir tek sözcüktür, ayrı yazılmaz. Söz konusu ek kelimenin sonuna kaynaşır ve kelimeyi tek bir isim olarak kurar.

İşitme nasıl akılda tutulur?

İşitme kelimesindeki “i” sesi, kökteki işit’in ince ünlüsünden gelir ve ek de aynı inceliği sürdürerek “-me” olur. Kelimeyi “işit + me” şeklinde parçalara ayırıp “işitmek” fiilinin sonunu -mek yerine -me olarak düşünürseniz yazım kolayca akılda kalır.

İşitme ile karıştırılanlar

İşitme ismi ile işitmek fiili arasındaki fark, sözcük türüne göre değişir. İşitmek, fiilin mastar hâlidir ve “kulakla algılamak” gibi bir eylemi bildirir: “Uzaktan gelen sesi işitmek zordu.” cümlesinde fiil kullanılmıştır. İşitme ise bu eylemin kendisini ya da yapılma biçimini isim olarak anlatır: “İşitme kaybı olan öğrenciler için özel düzenleme yapıldı.” cümlesinde kelime isim görevindedir.

Benzer bir karışıklık, işitme ile duyma arasında da görülebilir. İkisi de kulakla algılamayla ilgili olsa da duyma, daha çok sesin ya da uyarının fark edilmesine vurgu yapar; işitme ise duyma duyusunun kendisine ve bu duyunun işleyişine dair bir isimdir. Dilbilgisel olarak iki kelime farklı türetmelerden gelir ve yazımları ayrı kurallara bağlıdır.

İşitme ile örnek cümleler

• Kulak doktoru, çocuğun işitme testinin sonuçlarını ailesiyle paylaştı.
• Müşteri hizmetleri birimi, işitme güçlüğü yaşayan müşterilere yönelik yazılı destek kanalını genişletti.
• Belediyenin açtığı yeni merkezde işitme engelli vatandaşlar için işaret dili eğitimi verilecek.
• Gece sessizliğinde işitmesi keskinleşen yaşlı adam, uzaktaki kapının gıcırtısını hemen fark etti.
• Sınav sırasında işitme bozukluğu olan öğrencilere ek süre tanındığı öğretmen tarafından duyuruldu.