Reddetmek mi red etmek mi?

Reddetmek neden böyle yazılır?

Reddetmek, Arapça kökenli redd sözcüğüne Türkçe etmek fiilinin eklenmesiyle oluşmuş bir fiildir. TDK bu fiili tek sözcük olarak yazar ve kökteki çift d harfini korur; kökü redd olduğu için iki d’yi tek d’ye indirmek yanlıştır. Yabancı kökenli sözcüklerde Türkçe yazım kuralları, sözcüğün kökteki biçimini tamamen silmez; bu nedenle redd kökü, ‘reddetmek’ fiilinde olduğu gibi korunur.

Aynı kökten gelen başka sözcüklerde de bu yazım görülür. ‘Reddedilmek’ fiilinin edilgen biçimi, ‘reddetmek’in ekli hâllerinden biridir ve çift d ile yazılır. İsim olarak ‘red’ ve ‘ret’ kullanılır; bunlar ‘red cevabı’, ‘ret kararı’ gibi birleşik ya da tamlamalı kullanımlarda görülür, ancak fiil kalıbı olarak ‘reddetmek’ tek sözcüktür.

Bu sözcüğü yazarken TDK’nin tek sözcük olarak gösterdiği biçimi esas almak gerekir. Anlamı hangi bağlamda olursa olsun, yani bir teklifi geri çevirme, bir kişiyi aileden saymama ya da bir iddiayı çürütme anlamında, yazım aynı kalır.

Reddetmek nasıl akılda tutulur?

Kökteki çift d’yi hatırlamak için ‘redd’ sözcüğünü aklında tut: reddetmek, redd + etmek olarak düşünülebilir ve iki d’nin ikisi de yerinde kalır. ‘Red etmek’ ya da ‘ret etmek’ yazdığında aslında kökü ikiye bölmüş olursun.

“red etmek” yanlışı neden yapılıyor?

Yanlış yazımların ilki ‘red etmek’tir. Bunun nedeni, ‘red’ sözcüğünün tek başına bir isim olarak kullanılması ve ardından gelen ‘etmek’ fiiliyle ayrı yazılacağı izlenimidir. Oysa ‘reddetmek’ tek bir fiil kalıbı olarak yerleşmiştir ve ayrı yazıldığında sözcük bütünlüğü bozulur.

İkinci yanlış ‘ret etmek’tir. Bu yazım, ‘ret’ sözcüğünün kısa ve sık kullanılan bir isim olmasından ve ‘red’ ile benzerliğinden kaynaklanır. Konuşmada ‘ret etmek’ denildiğinde bazı kişiler bunu doğru kabul edebilir, fakat yazıda ‘reddetmek’ kalıbı esas alınmalıdır.

Üçüncü sık görülen hata, çift d harfinin tek d olarak yazılmasıdır: ‘redetmek’. Bu yazım, Türkçe söyleyişte d’nin uzun okunmasının ya da harf sayısını azaltma eğiliminin sonucudur. Oysa köken redd olduğu için çift d korunur.

Reddetmek ile karıştırılanlar

‘Red’ ve ‘ret’ isim olarak Türkçede kullanılır ve bunlar fiil kalıbı değildir. Örneğin ‘başvurunun reddi’, ‘red cevabı’, ‘ret kararı’ gibi tamlamalarda isim görevindedir. Bu nedenle bu sözcükleri fiil yerine koyarak ‘red etmek’ ya da ‘ret etmek’ yazmak, sözcük türünü karıştırmak anlamına gelir.

Anlam olarak ‘reddetmek’ ile ‘kabul etmemek’ arasında yakın bir ilişki vardır. Ancak ‘kabul etmemek’ iki sözcüklü bir ifadedir ve yazımı burada ele alınan fiilin yazımından farklıdır. Hangi biçimin kullanılacağı, cümlede fiil mi isim mi gerektiğine bağlıdır.

Reddetmek ile örnek cümleler

• Yönetim, öğrencinin burs başvurusunu reddetmek zorunda kaldı.
• Müşteri şikâyetini çözmek yerine iade talebini reddetmek, şirketin güvenini zedeledi.
• Gazetenin haberine göre bakanlık, tartışmalı teklifi reddetmek için resmi bir açıklama yaptı.
• Öğretmen, ödevini eksik teslim eden öğrencinin mazeretini kabul etmek yerine reddetmek istemedi.
• Ailesi onu reddetmeye yıllar önce karar verdiğinde bile, o kapıyı kendisi için hiçbir zaman kapatmadı; yine de bu kararı reddetmek kolay olmadı.